ID Corner

Handig en compact samenvatten van reeds goed gedocumenteerde maar lastige materie. Dat is de insteek van de rubriek ´ID corner´. Voor het presenteren van grensverleggende inzichten hebben we ons tijdschrift Dutch Birding. ´ID corner´ wil relevante informatie over ´pittige´ identificatie-kwesties bundelen en toegankelijk maken. Het hoeft zeker niet altijd over zeldzame of onbekende buitenlandse soorten of soortgroepen te gaan. Zijn ´rotspiepers´ aan onze kust altijd Oeverpiepers en in het binnenland altijd Waterpiepers? Tijdens zeetrekwaarnemen alle sterns maar als ´noordse dief´ noteren? Nee dus! Ook zin om bij te dragen aan deze rubriek? Zo ja, neem dan contact op met de webredactie.

DNA-analyse bevestigt nieuwe Siberische Braamsluipers

8 april 2014  ·  Peter de Knijff  ·  19457 × bekeken

De afgelopen periode zijn weer enkele resultaten bekend geworden van de analyse van mitochondriaal DNA (mtDNA) van braamsluipers Sylvia curruca/althaea die in najaar en winter van 2013/14 in Nederland verbleven. Op de DBA-dag op 8 februari 2014 maakte ik al bekend dat vogels van Castricum, Noord-Holland, op 13 september 2013 (vangst), Kennemerduinen, Bloemendaal, Noord-Holland, op 18 oktober 2013 (vangst; zie Dutch Birding 35: 413, plaat 530, 2013), en Eemshaven, Groningen, van 3 december 2013 tot 14 januari 2014 (gevangen op 10 januari 2014) Siberische Braamsluipers S a blythi (hieronder blythi) betroffen.

Siberische Braamsluiper S a blythi, Eemshaven-Oost, 25 december 2013 (Kees Bode)
Siberische Braamsluiper Sylvia althaea blythi, Eemshaven-Oost, 25 december 2013 (Kees Bode)

In Culemborg, Gelderland, verbleef van 11 januari tot ten minste 23 maart 2014 een intrigerende braamsluiper in de wijk Terweijde. Hij kwam vaak op de voederplaats in de tuin van Riky ten Berge. Op 11 januari schreef Co van der Wardt op de Dutch Birding-website bij zijn foto van deze vogel: 'Ik durf het haast niet te zeggen... Sylvia curruca blythi? Op 14 februari schreef ik zelf op de website: 'Voor mij is dit de vogel van de afgelopen winter, maar daarover na eventueel DNA-onderzoek wellicht meer'. Het was mij namelijk opgevallen dat op een aantal goede foto's van gevangen Stolzmanns Braamsluipers S a margelanica uit het broedgebied (Mongolië) die met DNA bevestigd waren, het ontbreken van een witte oogring onder het oog een consistent kenmerk leek. Ook liet deze vogel een aantal geluiden horen die bij bestudering van de sonagrammen niet direct pasten op het bekende repertoire van bijvoorbeeld blythi. Daarmee werd het spannend of met deze vogel Stolzmanns wellicht aan de Nederlandse lijst en WP-lijst toegevoegd zou kunnen worden.

Siberische Braamsluiper S a blythi, Culemborg, 11 januari 2014 (Co van der Wardt)
Siberische Braamsluiper Sylvia althaea blythi, Culemborg, 11 januari 2014 (Co van der Wardt)

Dankzij een soepel verlopende vangactie op 3 maart 2014 in de tuin van RtB was het mogelijk om de vogel te bemonsteren en gedetailleerd in de hand te bestuderen. Staartpatroon (wittekening op de buitenste twee pennen) en vleugelformule gaven aan dat het in ieder geval om een oostelijk braamsluiper-taxon ging. Vanuit een borstveertje kon de mtDNA-cytochroom-B-sequentie worden vastgesteld en vergeleken met alle eerdere Nederlandse gevallen en de referentiesequenties van de Zweedse onderzoeksgroep van Urban Olsson. De uitkomst hiervan was toch wel onverwacht. De mtDNA-sequentie bleek identiek aan die van de meeste blythi-sequenties en liet een groot aantal verschillen met alle andere braamsluiper-taxa zien.

Siberische Braamsluiper S a blythi, Culemborg, 11 januari 2014 (Co van der Wardt)
Siberische Braamsluiper Sylvia althaea blythi, Culemborg, 11 januari 2014 (Co van der Wardt)

Tegelijk met de vogel van Culemborg is ook veer-materiaal van een braamsluiper geanalyseerd die op 27 september 2013 werd gevangen in Meijendel, Wassenaar, Zuid-Holland. Ook dit bleek een blythi te zijn.

Siberische Braamsluiper Sylvia althaea blythi, Meijendel, Wassenaar, 27 september 2013 (Vincent van der Spek/VRS Meijendel)
Siberische Braamsluiper Sylvia althaea blythi, Meijendel, Wassenaar, 27 september 2013 (Vincent van der Spek/VRS Meijendel)

In totaal is nu van acht in Nederland gevangen 'oostelijke braamsluipers' DNA geanalyseerd. In zeven gevallen bleek het om blythi te gaan (naast de vijf uit 2013/14 betrof het exemplaren van 30 november 2008 tot 15 januari 2009 in Houten, Utrecht, en op 17 en 20 oktober 2012 in de Kennemerduinen). De braamsluiper die van 31 december 2005 tot 12 april 2006 en van 2 november 2006 tot maart 2007 in de wijk Vinkhuizen in Groningen, Groningen, verbleef is de enige die op basis van DNA-analyse werd gedetermineerd als Vale Braamsluiper S a halimodendri.

Met dank aan alle betrokken, met name Arnoud van den Berg, Daniël Beuker, Arjan Brenkman, André van Loon, Marcel Sandifort, Vincent van der Spek, Jan Visser, Rinse van der Vliet, Laura Wirken (voor al het labwerk) en natuurlijk Riky ten Berge.

Peter de Knijff


Blyth's Lesser Whitethroats  Recent results of mitochondrial DNA (mtDNA) analyses of five lesser whitethroats Sylvia curruca/althaea that were present in the Nether­lands in autumn and winter of 2013/14 revealed that they all could be assigned to Blyth's Lesser Whitethroat S a blythi. It concerned birds at Castricum, Noord-Holland, on 13 September 2013 (trapped), Meijendel, Wassenaar, Zuid-Holland, on 27 September 2013 (trapped), Kennemerduinen, Bloemendaal, Noord-Holland, on 18 October 2013 (trapped; cf Dutch Birding 35: 413, plate 530, 2013), Eemshaven, Groningen, from 3 december 2013 to 14 January 2014 (trapped on 10 January 2014), and Culemborg, Gelderland, from 11 January to at least 16 March 2014 (trapped on 3 March). So far in the Netherlands, mtDNA could be analysed of eight 'eastern lesser whitethroats' in total, seven of which were S a blythi (the five in 2013/14 and two previous birds at Houten, Utrecht, from 30 November 2008 to 15 January 2009 and at Kennemerduinen on 17 and 20 October 2012); one returning bird at Groningen, Gronin­gen, from 31 December 2005 to 12 April 2006 and again from 2 November 2006 to March 2007 proved to be a Central Asian Lesser Whitethroat S a halimodendri.

Discussie

Justin Jansen  ·  9 april 2014  07:58

Geweldige uitkomst. Ik neem aan dat er nog een keer een stuk gaat komen wat de breedte van variatie in blythi gaat beschrijven alleen al in Nederland. Dus roep, uiterlijk, maten etc.

Eric Jan Alblas  ·  9 april 2014  14:42, gewijzigd 9 april 2014  14:46

Peter: bedankt voor de tijd en energie die is gestoken in het achterhalen van de juiste (genetische) identiteit van deze vogels en de informatievoorziening daarover. Al deze 'oostelijke' braamsluipers moeten nog wel formeel worden aanvaard, maar met dit bewijs zal dit nog slechts een hamerslag zijn. Bij de vogel van Katwijk (die nu aanvaard is als een halimodendri/minula) zal herroulatie moeten plaatsvinden om na te gaan of op basis van fenotype een betrouwbare determinatie mogelijk is.

Jan Hein van Steenis  ·  9 april 2014  14:52

De enige halimodendri verschilt op het oog nauwelijks, misschien een iets fijner snaveltje... De blythi's vertonen soms wel, soms geen oogring, dus daar word ik niet wijzer van.

Steven Wytema  ·  9 april 2014  14:56

Ik zou sowieso al goudgeld overhebben voor een (herkennings)artikel van alle Nederlandse blythi's: Aangezien ze allemaal (oa) op basis van DNA gedetermineerd zijn, zijn er vast ook veel foto's en vleugelmaten. Of is het wachten op het Leader-artikel?

Maarten Wielstra  ·  10 april 2014  22:55

En wat de denken van winterkleed 'gewone' Braamsluiper! Hoe herken je die?

Gebruikers van het forum gaan akkoord met de forumregels.

Feedback?

Ja, ik geef toestemming Dutch Birding is wettelijk verplicht om je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies en soortgelijke technieken, en je te informeren over het gebruik daarvan op de site. Dutch Birding gebruikt cookies en soortgelijke technieken voor de volgende doeleinden: het optimaliseren van de website, het gebruik, beheer en gericht kunnen tonen van advertenties, de integratie van social media, het verzamelen en analyseren van statistieken.

Voor een aantal van bovenstaande punten is het vastleggen van bezoekersgedrag noodzakelijk. Ook derde partijen kunnen deze cookies plaatsen, zoals bijvoorbeeld het geval is bij embedded video's van YouTube.