Max Berlijn
 ·  28 augustus 2026  06:28, gewijzigd 28 augustus 2026  06:29

Ik zie dat deze soort is “gepromoveerd” naar de hoofdpagina van waarneming.nl (zeldzaam). Blijkbaar zijn de waarnemingen erg teruggevallen?

Dirk van Doorn
 ·  28 augustus 2026  08:16

Ik ben altijd al nieuwsgierig naar de redenen/statistieken van zulke veranderingen. Er zijn er nog een paar aangepast:

Vrij algemeen->Zeldzaam: Kuifduiker, Klapekster, Grauwe Kiekendief, Middelste Jager, Noordse Stormvogel.

Zeldzaam->Zeer Zeldzaam: Roodstuitzwaluw.

Zeer Zeldzaam->Zeldzaam: Humes Bladkoning.

Zeldzaam->Vrij algemeen: Zwarte Ooievaar, Draaihals.

Vrij algemeen->Algemeen: Zwarte Roodstaart.

Ik vind de ene wat logischer als de ander. Als ik de statistieken op waarneming bekijk van Roodhalsfuut zie ik daar niet perse een grote verandering.

Hans Schekkerman
 ·  28 augustus 2026  17:32

Misschien niet in de losse meldingen op waarneming.nl, maar als je kijkt naar de trend gebaseerd op systematische watervogel- en zeetrektellingen op de Sovon-site (bij Aantalsontwikkeling-Watervogeltrend) dan snap je het!

Wouter van der Ham
 ·  29 augustus 2026  21:49, gewijzigd 29 augustus 2026  22:52

Ik heb de doorrekening achter deze wijzigingen gedaan, namens het vogeladmin-team, dus ik licht hem graag toe. In de nieuwsbrief van waarneming.nl komt binnenkort een uitgebreidere toelichting te staan op de werkwijze. Ik zal hier wat meer op de soorten in gaan.

Wat er nu onder ligt. Dit is geen handmatige herbeoordeling van een paar soorten die opvielen. Er ligt een database onder met de aantallen uit waarneming.nl, trektellen.nl en de Sovon-jaarrapporten, met daaroverheen een vaste doorrekening: voor elke soort dezelfde bewerkingen, dezelfde correcties en dezelfde beslisregels. Dat verandert drie dingen. De hele lijst is in één keer doorgelicht, en niet alleen de soorten waar iemand toevallig naar keek. Elke uitkomst is per soort te herleiden naar de stap die hem veroorzaakt. En de doorrekening kan opnieuw draaien zodra er een jaar bij komt, waardoor je ook kunt zien welke soorten eraan komen. Dat laatste staat onderaan deze post.

Eerst de Roodhalsfuut, want dat is de kern van de vraag. Max en Dirk hebben allebei gelijk: er is geen recente terugval te zien, en toch verschuift hij. Dat komt doordat de klasse niet is aangepast op een verandering, maar op een grens die er eerder niet was. De Roodhalsfuut zat er al jaren onder.

Hij is langs drie grenzen gelegd: die voor de ontdubbelde waarnemingen op waarneming.nl, die voor de zeetrek op trektellen.nl en die voor de broedparen volgens Sovon. Alle drie komen uit op zeldzaam, en geen daarvan nipt. Op de zeetrek en als broedvogel loopt de reeks bovendien al vijf jaar gestaag terug. Hans' punt klopt daarmee precies: in de losse meldingen zie je het nauwelijks, in de systematische tellingen wel. De oude indeling was nooit doorgerekend en berustte op ervaring, en dat is wat hier wordt rechtgezet.

Dirk zegt dat hij de ene logischer vindt dan de andere, en daar zit wat in. Het verschil zit in hoeveel grenzen er over een soort meebeslissen. Elke soort wordt getoetst aan elke grens die op hem van toepassing is en krijgt de algemeenste uitkomst.

- Zwarte Ooievaar staat er het stevigst bij: zowel de waarnemingen als de telposten komen boven de grens uit, en op de telposten neemt hij al jaren stevig toe. Twee onafhankelijke grenzen die hetzelfde zeggen.

- Draaihals gaat juist de andere kant op dan je op waarneming.nl zou aflezen. Op de waarnemingen blijft hij onder de grens, maar als broedvogel komt hij er ruim boven, en dan telt de algemeenste uitkomst. Zonder de Sovon-cijfers was hij zeldzaam gebleven.

- Kuifduiker is het interessantste geval, en meteen het 'eerlijkste' antwoord op je vraag. Hij broedt hier niet en staat op geen telpostlijst, dus zijn klasse hangt volledig aan één grens. Die grens is gelegd in een gat in de soortenlijst, en de onderkant van dat gat wordt bepaald door de Morinelplevier: die moest aan de zeldzame kant blijven. De Kuifduiker ligt daar vlak bij en gaat daardoor automatisch mee. Zijn verschuiving is dus geen apart oordeel over de Kuifduiker, maar een gevolg van waar de grens moest liggen om de Morinelplevier goed te krijgen.

Het complete overzicht. Dirks lijst mist er vier. Dertien soorten verschuiven:

Zeldzaam naar vrij algemeen: Zwarte Ooievaar, Draaihals.

Zeer zeldzaam naar zeldzaam: Humes Bladkoning.

Vrij algemeen naar zeldzaam: Kuifduiker, IJsgors, Klapekster, Roodhalsfuut, Noordse Stormvogel, Middelste Jager, Grauwe Kiekendief.

Zeldzaam naar zeer zeldzaam: Roodstuitzwaluw, Breedbekstrandloper, Waterspreeuw.

De Zwarte Roodstaart hoort niet in dit rijtje thuis. Die verschuiving staat los van deze herziening, dus daar kan ik niets zinnigs over zeggen.

Wat er hierna in beeld komt. Twee categorieën. De eerste zijn soorten die de grens al zijn gepasseerd, maar waar de meerjareneis ze nog tegenhoudt: een soort verschuift pas als ook de laatste twee jaren aan de nieuwe kant liggen. Dat is er om te voorkomen dat soorten bij elke ronde heen en weer schuiven op ruis.

- Oehoe, van zeldzaam naar vrij algemeen. Hij stond de laatste twee jaren al boven de grens.

- Roze Spreeuw, van zeldzaam naar zeer zeldzaam. Alleen het laatste jaar hield de verschuiving nog tegen, en de mediaan zakt verder weg van de grens.

- Kleine Vliegenvanger, van zeldzaam naar zeer zeldzaam. Ook daar hield één jaar het tegen.

De tweede categorie zijn soorten waarvan de reeks naar een grens toe loopt. Dat is een extrapolatie over vijf jaar en geen voorspelling: één invasiejaar of één slecht broedseizoen verzet het met jaren, dus de volgorde zegt meer dan het moment. Het eerst in beeld:

- Amerikaanse Goudplevier, zeer zeldzaam naar zeldzaam. Van alle soorten die richting een grens lopen is dit de strakste reeks.

- Papegaaiduiker, zeldzaam naar zeer zeldzaam. Op trektellen in vijf jaar teruggelopen tot een fractie.

- Waterrietzanger, zeldzaam naar zeer zeldzaam. Gestage daling, ook als je de ringvangsten meerekent.

- Kleine Burgemeester, zeldzaam naar zeer zeldzaam. Dezelfde beweging als de Grote, iets trager. Die gaat harder achteruit, maar zal iets later zeer zeldzaam worden.

Daarna komen Kwak, Grote Burgemeester en Kleine Topper (nu natuurlijk ook nog CDNA-soort) in zicht, en iets later Bijeneter, Matkop en Parelduiker.

Het werkt ook de andere kant op. De Struikrietzanger passeerde de grens naar zeldzaam, maar stort zo hard in dat de verschuiving verdampt, en hij blijft dus zeer zeldzaam.

Dirk van Doorn
 ·  30 augustus 2026  00:27

Hartelijk dank voor de toelichting!

Wietze Janse
 ·  30 augustus 2026  12:41

@Wouter,

Ik zie het volgende staan: "Vrij algemeen naar zeldzaam: Kuifduiker, IJsgors, Klapekster, Roodhalsfuut, Noordse Stormvogel, Middelste Jager, Grauwe Kiekendief."

Tussen vrij algemeen en zeldzaam had/heb je daar nog de status "schaars"? Ofwel welke statussen zijn in gebruik en waarom maken deze soorten gelijk zo'n grote val?

Wouter van der Ham
 ·  30 augustus 2026  14:10

Schaars? Op waarneming.nl zijn maar 4 categorieën; algemeen, vrij algemeen, zeldzaam en zeer zeldzaam. Dat is nooit anders geweest.

Wietze Janse
 ·  30 augustus 2026  14:29, gewijzigd 30 augustus 2026  14:33

Op waarneming mogelijk, maar als je bijvoorbeeld de Avifauna's (die oude boeken) bekijkt is schaars, schaarse broedvogel, etc. een algemeen gebruikt begrip. Ik vermoedde al dat die status/categorie verdwenen was, reden dat ik heb/had schreef. Misschien goed om die categorie weer eens te herintroduceren om het gat tussen die 2 categorieën (vrij algemeen en zeldzaam) te vullen, omdat daar m.i. wel een heel grote sprong wordt gemaakt. En dan voor al die statussen een duidelijke definitie te publiceren 👍🏻