Julian Overweg
 ·  8 februari 2026  20:27, gewijzigd 9 februari 2026  12:09

Chimerisme wil zeggen: de vogel is ontstaan uit twee gefuseerde embryo's in de heel vroege ontwikkeling. Het DNA van de linker- en rechterhelft verschilt daardoor.

Waarnemingen van niet-seksueel-dimorfe halfsiders in het wild zijn extreem zeldzaam. Dit zal één van de weinige bekende gevallen zijn (mogelijk het enige).

Met dank aan Paul Veenvliet voor de info!

Jan Goedbloed
 ·  9 februari 2026  19:25, gewijzigd 9 februari 2026  19:25

Ruim 25 jaar geleden bezocht een man Koolmees regelmatig onze zonnebloempittenfeeder waarvan aan de linkerhelft de kleur geel ontbrak, de vogel was daar grijs en wit itt de rechterhelft die gewoon groen en geel was. Ook de nekvlek was links wit en rechts geel.

Jan Hein van Steenis
 ·  10 februari 2026  00:00, gewijzigd 10 februari 2026  00:01

Video 3 is wel het leukst om het chimerisme te zien, omdat hij zich even omkeert.

Goede vondst!

Julian Overweg
 ·  10 februari 2026  21:31, gewijzigd 10 februari 2026  21:31

Dank Jan Hein!

Mijn vrouw Sylvia merkte de vogel overigens als eerste op; zelf vind ik alleen maar discutabele ganzen. 😉

Julian Overweg
 ·  10 februari 2026  21:39, gewijzigd 10 februari 2026  21:39

@Jan: interessant! Zijn er foto's of video's gemaakt van die vogel?

Jan Goedbloed
 ·  11 februari 2026  13:47, gewijzigd 11 februari 2026  13:47

@Julian: helaas niet

Julian Overweg
 ·  11 maart 2026  14:37, gewijzigd 11 maart 2026  14:59

Hoe bijzonder is deze waarneming van een niet-seksueel-dimorfe halfzijder?

Om dat te kunnen weten is het goed om erachter te komen hoe bijzonder 'bilateraal gynandromorfisme' (waarbij exact de ene helft van een vogel mannelijk is en de andere helft vrouwelijk, bijv. deze Rode kardinaal die wereldnieuws werd) is bij vogels in het wild. Dat is namelijk de meest-waargenomen vorm van chimerisme.

AI-wijsheid: "Er zijn wereldwijd ongeveer 43 vogelsoorten bekend waarbij bilateraal gynandromorfisme is vastgesteld. Het exacte aantal individuele gevallen is niet nauwkeurig bijgehouden in één centrale database, maar wetenschappelijke schattingen en verzamelde data duiden op slechts enkele tientallen tot maximaal een honderdtal gedocumenteerde waarnemingen in het wild. De meeste gevallen zijn beschreven bij zangvogels (31 soorten), maar het is ook vastgesteld bij ganzen, hoenders, duiven en roofvogels."

Bij bilateraal gynandromorfisme is tijdens de vroege embryonale ontwikkeling één individu ontstaan uit twee individuen van verschillend geslacht: een mannetje en een vrouwtje.

De kans dat een willekeurig embryo mannelijk zou zijn is ongeveer 50%. De kans dat een willekeurig embryo vrouwelijk zou zijn is ongeveer even groot. De kans dat een willekeurig embryo de genen voor een kleurafwijking zou hebben is echter veel kleiner dan die 50%. In dit geval heeft de afwijkende helft de kleurafwijking 'bruin'.

AI-wijsheid: "De kans dat een toendrarietgans de specifieke kleurmutatie 'bruin' heeft, is in de vrije natuur extreem klein. Hoewel de toendrarietgans van zichzelf al een bruiner en donkerder verenkleed heeft dan andere 'grauwe ganzen', is de werkelijke genetische kleurafwijking 'bruin' (vroeger ook wel 'isabel' genoemd) zeer zeldzaam.
Zeldzaamheid in de natuur: Kleurmutaties zoals bruin, leucisme of albinisme komen bij wilde ganzen naar schatting voor bij minder dan 0,1% van de populatie. Het wordt in wetenschappelijke tijdschriften vaak als een bijzonderheid gemeld wanneer zo'n individu in een groep van duizenden ganzen wordt waargenomen."

Ik ben geen wiskundige maar de kans (ervan uitgaande dat de AI-cijfers ongeveer kloppen) dat we in de komende honderd jaar in Nederland een andere vogel van een dergelijk hoog zeldzaamheidsniveau gaan tegenkomen, lijkt me niet bijster groot.

Peter de Knijff
 ·  11 maart 2026  19:45, gewijzigd 11 maart 2026  19:47

Volgens mij worden hier een aantal begrippen door elkaar gehaald. Voor zover ik kan achterhalen uit mijn eigen vakliteratuur is de oorzaak van dit soort afwijkingen helemaal niet duidelijk. Er zijn wel goed gefundeerde vermoedens maar echte zekerheid is er nog steeds niet. Daarvoor is het hele vroege embryonale delingsproces te complex. Zie o.a. hier voor een redelijk recente samenvatting van historische en huidige vermoedens.

En, overigens, als er in Nederland 300.000 Toendrarietganzen overwinteren dan is 0.1 % toch niet zo zeldzaam, dat zijn nog steeds 300 vogels, daar hoef je geen wiskundige voor te zijn.

Julian Overweg
 ·  12 maart 2026  00:12, gewijzigd 12 maart 2026  00:28

Hoi Peter,

Dank voor het leesvoer!

"En, overigens, als er in Nederland 300.000 Toendrarietganzen overwinteren dan is 0.1 % toch niet zo zeldzaam, dat zijn nog steeds 300 vogels, daar hoef je geen wiskundige voor te zijn."

Dat klopt (AI gebruikt kennelijk graag krachtige termen), maar dat zou dus enkel gaan over vogels die de afwijking 'bruin' hebben (en niet om halfzijders waarvan één helft die kleurafwijking heeft). Het is de combinatie kleurafwijking + chimerisme wat het hier extra bijzonder maakt; bilateraal gynandromorfisme zou veel 'gewoner' zijn (maar ook daarvan bestaan slechts enkele tientallen tot misschien honderd gedocumenteerde -wilde- gevallen in de geschiedenis van de ornithologie - over alle vogelsoorten samen). Tenzij de aantallen waar AI mee komt niet kloppen.

Peter de Knijff
 ·  12 maart 2026  15:17, gewijzigd 12 maart 2026  15:17

Die halfzijdige kleurafwijking kan natuurlijk ook komen door die andere genetische vergissing, hoe dan ook, het blijft een merkwaardige verschijning.