DB-Actueel Online

Op gezette tijden wil de website aandacht besteden aan actuele ornithologische fenomenen. De Nederlandse vogelaars worden (gelukkig maar) nog regelmatig verrast. Door een influx van een bepaalde soort of bepaalde soorten, door een uiterst zeldzame soort waarvan de meeste vogelaars nog niet eens de juiste Nederlandse naam weten, door onverwachte determinatieproblemen en dergelijke. De kracht van dit medium is dat er direct en interactief ingegaan kan worden op deze spannende gebeurtenissen in het veld. Wat is er precies aan de hand? Wat is hier al van bekend? Is er al eerder over geschreven in Dutch Birding? Hoe denkt men in het veld hierover?

Swinhoes Boszanger bij Kamperhoek (Update)

30 november 2013  ·  18196 × bekeken


Morgen is het 1 december en daarmee start de meteorologische winter. Maar in de vogelwereld galmt het najaar nog na. Een najaar dat werd gekenmerkt door veel goede en zeldzame soorten. Dat het nog niet over is bewees de vangst van een Swinhoes Boszanger Phylloscopus plumbeitarsus op zaterdag 23 november in de Kamperhoek, nabij de Ketelbrug, Oostelijk Flevoland. Klik hier voor de foto's.

Groot was de verrassing toen op vrijdag in de loop van de middag via Dutch Bird Alerts de melding van Reinoud Vermoolen kwam dat de vogel daar nog rondhing. Zaterdagochtend waren ca. 150 vogelaars aanwezig in de hoop de vogel waar te nemen. Na enkele vluchtige waarnemingen van slechts een handvol personen liet hij zich aan het eind van de ochtend en begin van de middag aan de aanwezigen zien.

Swinhoes Boszanger
Swinhoes Boszanger Phylloscopus plumbeitarsus, Kamperhoek, Flevoland, 30 november 2013 (Herman Bouman)

Deze waarneming is het eerste twitchbare geval voor Nederland. Eerdere gevallen van Swinhoes Boszanger waren op 17 september 1990 te Castricum (ringvangst) en 2 oktober 1996, Terschelling (bron: www.dutchavifauna.nl). De laatste vogel was aanvankelijk gedetermineerd en aanvaard als Noordse Boszanger Phylloscopus borealis. Aan de hand van de foto's is later aan licht gekomen dat het een Swinhoes betrof. Een vogel op Texel in het najaar van 2009 is mogelijk eenzelfde lot beschoren en is onlangs opnieuw ingediend bij de CDNA.

Voor jaarlijster Pieter Doorn is dit zijn 351e soort in 2013. Een ongekend record, en dat met nog een maand te gaan.

NB Aan de bezoekers het verzoek om op de paden te blijven (laarzen meenemen!) en het niet-toegankelijke deel, zoals de naam al zegt, niet te betreden. Let ook op waar u uw auto parkeert.

webredactie dutchbirding.nl

Swinhoes Boszanger, het hele verhaal .....

Het verhaal begint op de maandagmiddag bij de Sperweruil in Zwolle. Ik word aangesproken of ik iets weet over een Swinhoes Boszanger die gevangen zou zijn? Naarden, Ketelbrug en Mervyn Roos worden genoemd. Bij verdere navraag blijkt dat er geruchten gonzen en dat er al op verschillende plekken gezocht wordt, maar het zit nog allemaal in het 'geheime' circuit.
We laten het even zo, er wordt namelijk gezocht, dat is het belangrijkst! Op woensdagavond heb ik nog contact met Pieter Doorn en spreek het geval door, er is helaas niets teruggevonden.
Op donderdagochtend een Whatapp van Vincent Hart, de foto's van de Swinhoes zijn gepubliceerd, dan besluiten wij het ook op DBAlerts te zetten, dan kan er door een groter publiek gezocht worden. Naar aanleiding van deze piep gaan meer mensen zoeken, maar in eerste instantie wordt er niets gevonden.

Op vrijdag komen 2 neven bij mij schilderen. Acht jaar geleden deden ze dat ook, op die dag moest ik onverwijld vertrekken vanwege een Sperweruil in Drenthe. Deze zat nu al een week in Zwolle, dat zou dit jaar geen probleem moeten geven. Maar wat zal er nu wel gemeld worden? Op deze vrijdag wordt ook weer gezocht naar de Swinhoes, in de ochtend door meerdere mensen maar deze vertrekken als het eind van de ochtend begint te regen. Twee 'diehards' gaan door en dan volgt er rond half vier een Whatsapp dat de vogel gezien is door Reinoud Vermoolen. Vijf seconden goed in beeld gehad, meer niet, maar voldoende. Zijn compagnon (Marijn Prins) kwam helaas net te laat. Dit was voldoende voor nog een DBAlert, die binnen 10 minuten volgde.
Te laat om nog dezelfde dag voor het duister te gaan zoeken, de plannen voor de volgende dag werden in heel het land gesmeed. Het terrein is gedeeltelijk toegankelijk, op het overige gedeelte was toegang niet mogelijk. Dit werd in de loop van de avond gecommuniceerd. Pieter Doorn piepte een Koolmees door via waarneming.nl om zo de ingang van het gebied aan te geven. Zo moest het de volgende ochtend goed gaan verlopen.
Ondertussen ging de Whatsapp verder. Mijn neef: Of ik naar de Swinhoes ging? Nou, dat was duidelijk, hij zou in de avond mijn kant opkomen en zaterdagochtend samen vertrekken. Dan Wouter van der Ham, of hij ook mee kon? Afspraak gemaakt om hem rond kwart voor zeven bij Leiden op te pikken.
Plan werd om in de ochtend de Swinhoes te doen en 's middags naar De SOVON-dag, waar ik een kijker op moest halen.

Zaterdagochtend, om 6 uur gaat de wekker. Een grote pot koffie wordt gezet en een half uurtje later zitten we in de auto. Pikken Wouter bij Leiden op en iets over 8 komen we als een van de eersten bij de Ketelbrug aan. Bij de 'Koolmees' lopen we de dijk af het gebied in en dan begint het zoeken, kijken, rondlopen en gezellig bijpraten. Want we zijn beslist niet de enigen! Zo druk als bij de Sperweruil wordt het niet, zo'n klein vogeltje spreekt minder aan bij het grote publiek, maar 200 hardcore twitchers komen in de loop van de ochtend toch langs.
Er wordt gezocht, bij het eerste licht wordt al een vreemd geluidje opgepikt, maar verder niets. Een Tjiftjaf begint te roepen, opletten dus en zitten meer soorten loofzangers. De groepen mezen worden afgezocht, nog steeds niets. Rondje lopen, kopje koffie voor degenen die zo slim waren deze in een rugtasje mee te nemen. Dan hollende mensen, geen informatie. Je doet maar één ding dan ..... ook die kanten op. We moesten honderd meter om via het dammetje, maar via een klein hekje leek ook te lukken, maar het water was dieper dan gedacht, de ene na de andere zeikpoot werd voor mijn ogen binnengehaald. Reden voor mij om die honderd meter toch maar om te lopen. Bij aankomst op de plek was de vogel kort daarvoor nog gezien, werd een 40 meter naar rechts nog kort opgemerkt en toen was het weer stil. Maar een paar waarnemers hadden de vogel gezien, redelijk overtuigd maar toch twijfel? Het thuisfront wilde meer informatie, zattie er nu wel of niet. De waarnemers eens langs gelopen en gepolst. Ze waren eerlijk, we weten allemaal dat we in dit soort situaties graag zien wat we willen zien, maar toch waren ze ook overtuigd dat het de vogel was. We besloten de informatie voorzichtig door te zetten met 'mogelijk de vogel, nog te weinig details gezien'.

1Vogelaars in volle concentratie .... (Luuk Punt)

Hierna was er weer geen spoor van de vogel te vinden en de SOVON-dag en een Sperweruil om de hoek riep ook nog. Om half 12 besloten wij (mijn neef, Wouter en Jillis Roos) via Zwolle naar de SOVON-dag te gaan. Kopje koffie, boterham gingen er goed in en toen op weg.
Rijden we bij Kampen, krijgen we de piep: Rob Halff om 30-11 11:48: NU in beeld! Zeker!
Nu slaat ook bij ons in de auto de paniek toe, moeten we terug? We wilden eerst meer informatie krijgen, meestal zijn dit toch korte waarnemingen door een kleine groep mensen (de rest loopt op andere plekken te zoeken). Daarom is contact met het front en de juiste informatie krijgen moeilijk, men stelt daar de prioriteit: eerst de vogel zelf toch maar in beeld krijgen.
Uiteindelijk begrijpen wij dat de vogel toch maar kort en door een kleine groep was gezien, voor ons reden om eerst even de Sperweruil te doen, waar we nu vlak bij waren.
Bij aankomst wordt een politiewagen dwars op de weg gezet en worden wij terug gedirigeerd. Later blijkt dat er vlak voor ons een aanrijding is gebeurd. We kunnen in de buurt gelukkig snel parkeren en sluiten aan bij een zeer groot publiek (> 400 man). Dit is ons te massaal en we besluiten gauw weer door te gaan. Ook nu komen er betere berichten door over de Swinhoes, de vogel is inmiddels al 3x teruggezien. We delen dit met enkele andere twitchers in de groep. De grote massa blijft in Zwolle, enkele autootjes rijden (weer) richting Ketelbrug en na een half uurtje zijn we terug.
De jeugd springt over de hekjes en rent de dijk af, ik kom er achteraan. Bij aankomst is de vogel zojuist weer gezien in een groep Staartmezen, ons geduld wordt nog op de proef gesteld.
We gaan weer zoeken, lopen onze rondjes en dan blijkt al snel dat de vogel nu regelmatig kortstondig aan de overkant van de sloot wordt opgemerkt. Rechts van mij wordt geroepen dat de vogel naar links vliegt, achterlangs lopen en rennen de mensen naar links om de vogel daar op te pikken. Op dat moment komt een groep Pimpelmezen door mijn beeld en besluit deze rustig af te kijken en dat zit hij daar opeens midden in beeld, kort maar vrij en alles goed te zien. De vogel gaat al snel door naar links en ik ga ook die kant op. Weer pikken we de vogel op, nu hoger en tegen het licht, ik zie nu alleen een silhouetje, dan vliegt de vogel weer helemaal naar rechts. De groep vogelaars volgt en na weer 10 minuten zoeken wordt de vogel rechts van mij gevonden. Luisteren naar de aanwijzingen dat dan vind ik de vogel weer tussen de Pimpelmezen terug. Ik geef aanwijzingen, maar die zijn moeilijk in een bos met veel takken en blaadjes. Maar de vogel blijft zeker wel 3 minuten in beeld, en steeds meer aanwijzingen volgen en steeds meer mensen weten de vogel ook te vinden, hetgeen te horen is aan de verzuchtende reacties in mijn omgeving. Dan bevindt de vogel zich boven een omgevallen boomstam, een krachtig kenteken in het bos en weet uiteindelijk iedereen de vogel in beeld te krijgen. Als hij even later verdwijnt heerst er euforie in de groep vogelaars. Een moeilijke soort is binnen en ook nog fraai kunnen bekijken.

Het is inmiddels half drie geworden. Wij besluiten toch nog even naar de SOVON-dag te gaan.
Daar komen we Mervyn Roos nog tegen, die wordt bedankt voor bewezen diensten!
Conclusie: mijn neven moeten maar eens vaker komen verven!

2
Soms is geduld een schone zaak .... (Jelle Scharinga)

Feitjes

Pieter Doorn weet na een goed najaar het jaarrecord nu op 351 neer te zetten.
Het jaarrecord van Jan Wierda uit 2000 (met 339 soorten) had 12 jaar standgehouden voordat het in 2012 verbeterd werd met 2 soorten naar 341 (Alwin Borhem). Nu staat het jaarrecord al 10 soorten daarboven, zeker ook te danken aan een erg goed najaar (vergeleken hiermee was dat van 2012 maar ronduit matig!).
Dit doet ook een zuiderbuur (Johan Buckens) van ons op het forum van w.nl het volgende verzuchten:
Zo, dit moet toch wel met grote voorsprong het beste najaar ooit zijn in Nederland?
Ik som even op (enkel veldwaarnemingen): Rosse waaierstaart, Swinhoes, Noordse, Raddes en min 4 Bruine boszangers, Oosterse tortel, 2-3 Humes blako, 4 Grauwe fitis, 5-tal Kleine spotvogel, 4 Blauwstaart, Struikrietzanger, Bergfluiter spec, 2 Woestijntapuit, 2 Izabeltapuit, Daurische klauwier, Kleine klapekster, Provencaalse grasmus, Sperweruil, Arendbuizerd, Az robotap, Noordse nachtegaal, Vale gierzwaluwen, Witband- en Grote kruisbekken, Kleine geelpootruiter en nog wat gorzen.
En wellicht nog wel wat vergeten, vul maar aan.
In België hebben we minstens 10 jaar nodig om zoiets bij elkaar te krijgen ;-)

Ook worden dit najaar veel blokkers (zijn soorten door een kleine groep gezien en die moeilijk twitchbaar zijn, ofwel niet snel terugverwacht worden) en/of niet eenvoudige soorten weggewerkt.
Noordse Boszanger, Provencaalse Grasmus, Arendbuizerd, Vale Gierzwaluw, Sperweruil zijn voorbeelden en nu de Swinhoes Boszanger, welk alleen tot dusver door een kleine selecte groep op Terschelling was gezien.

Wietze Janse

Discussie

Jan Hein van Steenis  ·  30 november 2013  21:29

Het is zeker vanaf de Ketelmeerdijk ook prima zonder laarzen te doen. De twee hekjes die overgeklommen moeten worden vragen om voorzichtigheid; de sloot richting Ketelmeerdijk kan in geval van plotselinge haast met beleid ook droog overgestoken worden (dat lukte niet iedereen). Overigens moet deze vogel natuurlijk Swinhoes Fitis heten – zijn nauwste verwanten zijn de Grauwe en de Groene (leesvoer). Arnoud & André, aan het werk!

Luuk Punt  ·  1 december 2013  18:09

Mooi verhaal, Wietze! En fijn dat het vandaag voor de meeste volhouders ook nog is gelukt. (Mijn poging om de vogel op de decemberlijst te krijgen helaas niet ;-( )

Jan van der Laan  ·  1 december 2013  19:07

Jan Hein wat zeg je nu voor lelijke dingen? In een oude Bruun staat nog Kaukasische Boszanger. Eigenlijk zou de Grauwe Fitis Grauwe Boszanger moeten heten. Overigens vandaag als enige de vogel niet gezien. Ik stond net verkeerd. Of ik ben het verleerd.

Teus Luijendijk  ·  1 december 2013  19:21

Niks hoor, Jan. Jan-Hein heeft volkomen gelijk! Een alternatief zou nog kunnen zijn 'Siberische Grauwe Fitis', maar dit is niet alleen onhandig lang, ook komt Grauwe Fitis al in Siberië voor.

Max Berlijn  ·  1 december 2013  19:35, gewijzigd 1 december 2013  22:10

Nadat de vogel rond 08.30 werd gezien door 20 man met wisselend succes werd de vogel om 15.30 door 150 man erg mooi drie minuten stil (zo stil dat Jan hem miste en doordat hij werd afgeleid door uit de boom vliegende mezen)gezien in de top van een boom met plaatjes van o.a Vincent Le Grand. Eind goed al goed voor deze hulp Sinterklaas.

Jan van der Laan  ·  1 december 2013  20:13

Ja, maar Fitis is toch een onomatopee? Dan klopt Fitis toch weer niet voor Grauwe.

Jan Hein van Steenis  ·  1 december 2013  20:33, gewijzigd 1 december 2013  20:51

Grauwe/Groene/Swinhoes Boszanger mag van mij ook hoor, maar de huidige Nederlandse naamgeving is verwarrend. De paar boszangers die momenteel fitis genoemd worden zijn overigens allemaal niet erg nauw aan de Fitis verwant (en ze lijken er ook niet echt op).

Jan van der Laan  ·  1 december 2013  20:36

Boszanger klinkt zo mooi. Swinhoes Boszanger is helemaal top en Kroonboszanger doet je van dichte groene bemoste wouden dromen! En Noordse van berkenwouden.

Ben Wielstra  ·  2 december 2013  07:19

Die rakkers zijn veel nauwer verwant aan NoBo dan aan Fitis en worden door TiF in Seicercus geplaatst. Grauwe en Groene Boszanger it is.

Max Berlijn  ·  2 december 2013  14:50, gewijzigd 2 december 2013  14:51

Opvallend aan deze 2013 vogel en de vogel van Texel sept 2009 is dat de WBS niet doorloopt over de bovensnavel. Ik herinner me dat ook uit Azië (Happy Island). Andere taxa van het Grafi complex tonen deze aansluiting volgens mij wel. Ik ken het relaas van Jaap en Steven niet maar mogelijk kan je daar iets mee bij ID van de Texel 2009 mistery warbler??

Jan van der Laan  ·  2 december 2013  15:19

Dat is het kenmerk om èn Noordse Boszanger en Swinhoes Boszanger enerzijds te onderscheiden van Grauwe Fitis. M.a.w Nobo heeft dat kenmerk ook.

Ben Wielstra  ·  2 december 2013  15:55

Ja maar het was toch geen NoBo? (NoBo + Swiho) - NoBo = Swiho

Peter de Knijff  ·  2 december 2013  15:57

Op zijn website, helemaal onderaan, geeft Per een overzicht van flink wat phyllo's, gebaseerd op zijn zeer uitvoerig inzicht. Hopelijk wordt al deze kennis ooit nog eens gebundeld.

Max Berlijn  ·  2 december 2013  15:59, gewijzigd 2 december 2013  16:00

@Jan, klopt maar NoBo was voor de 2009 een gepasseerd station vandaar dat ik niet noemde.

Jaap Denee  ·  2 december 2013  22:00

Toch hebben deze vogel, en ook de phyllo van Texel sept 2009, lichte veertjes boven de snavel; i.t.t. Noordse Boszanger (dat is inderdaad een gepasseerd station). Ik heb zojuist twee plaatjes geupload die dat illustreren.

Jan Hein van Steenis  ·  3 december 2013  15:54

Overigens, wat betreft "het beste najaar ooit": dat zal toch nog steeds wel 1996 zijn?

Ruud van Beusekom  ·  3 december 2013  20:01

Wietze, DRIE struikrietzangers... alle veldwaarnemingen op Texel. Zijn we best trots op...

Steven Wytema  ·  3 december 2013  20:09, gewijzigd 3 december 2013  20:11

Het beste jaar is idd 1996, als je de puntentelling zou volgen die hier is aangehouden. 86 en 87 scoren hoger maar dat komt door punten die (nog) worden toegekend aan hybrides en supersoorten. http://www.dutchavifauna.... Edit: hyperlink invoegen lukte niet helemaal

Teus Luijendijk  ·  3 december 2013  23:18

Boszangers zijn tof, daar kan ik niet onderuit. Dan maar inderdaad voor de Grauwe gaan voor wat betreft naamwijziging. Maar ja, moet je een al lang bestaande naam gaan wijzigen? Nog even en ook de Nederlandse namen veranderen bij elk beetje nieuw taxonomisch inzicht. M.i. geen wenselijke situatie.

Teus Luijendijk  ·  3 december 2013  23:25

Ik heb niet de hele id-discussie gevolgd, maar hier wordt denk ik wat makkelijk gezegd dat de 2009-vogel geen Nobo was. Ik meen me ook te herinneren dat het beest gehoord is (en dat dat in elk geval niet iets GraFi-achtigs was). Er moet gewaakt worden voor het idee dat er een etiket op de vogel geplakt MOET worden, die fout is in het verleden al (te) vaak gemaakt. Liever ongedetermineerd, dan fout gedetermineerd!

Steven Wytema  ·  5 december 2013  11:43, gewijzigd 5 december 2013  11:43

Dan zou ik http://www.dutchbirding.n... nog eens goed doorlezen Teus. Het is geen Nobo, want de vogel heeft een lange p1 en versmallingen op p3-p6 (en daarnaast nog een handvol kenmerken die allemaal bij elkaar wel zeer ongebruikelijk zijn voor Nobo). Het geluid is al eerder een pitfall geweest (1996, en ook bij de Kamperhoek vogel is een geluid opgenomen dat niet geheel is wat we gewend zijn), maar de vogel is dus wél iets grafi-achtigs. Mijn bescheiden mening is dat men misschien die zeer gekleurde Nobo-bril af moet doen.
Feedback?

Ja, ik geef toestemming Dutch Birding is wettelijk verplicht om je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies en soortgelijke technieken, en je te informeren over het gebruik daarvan op de site. Dutch Birding gebruikt cookies en soortgelijke technieken voor de volgende doeleinden: het optimaliseren van de website, het gebruik, beheer en gericht kunnen tonen van advertenties, de integratie van social media, het verzamelen en analyseren van statistieken.

Voor een aantal van bovenstaande punten is het vastleggen van bezoekersgedrag noodzakelijk. Ook derde partijen kunnen deze cookies plaatsen, zoals bijvoorbeeld het geval is bij embedded video's van YouTube.