Swarovski AT Balance 18-45x65 - Adviesprijs: € 3620,-

Inleiding
Op 19 maart 2026 ontving ik het volgende appje van Dutch Birding-voorzitter Diedert Koppenol: “Hi Garry, vraagje! Zou jij misschien 1-2 maanden met de angled Swarovski Balance willen rondlopen en uitvoerig willen testen voor een artikel op de website?” Mijn antwoord: “Ik ga 8-25 mei naar Turkije, als-ie dan mee kan?” Hoera, dat kon! Het apparaat belandde na een alleraardigst gesprek met de importeur op mijn bureau, heeft de reis overleefd en is inmiddels weer teruggestuurd, al had ik het graag gehouden. Wat dat gesprek betreft: Swarovski Optik is al jaren sponsor van Dutch Birding, maar de bevindingen hieronder zijn 100% de mijne. Als je daaraan twijfelt, stop dan hier met lezen…

Swarovski Optik introduceerde eind 2025 twee gestabiliseerde telescopen, waarvan de ST Balance 15-35 x 50 al eerder voor deze site werd getest door Vincent van der Spek. Het eigenlijke paradepaardje is echter het model met de schuine inkijk, de AT Balance, vanwege het grotere en lichtsterkere 65 mm-objectief, en een oculair met een grotere vergroting van 18-45 x. De reacties uit binnen- en buitenland waren over het algemeen lovend, dus dat schiep verwachtingen. Zelf bezit ik sinds 2013 een Swarovski STX 25-60 x 65 telescoop en mijn telescoop-ervaringen gaan terug tot de Bushnell Spacemaster II, dus geef mij maar zo’n ding mee om lekker kritisch te zijn… Vooral omdat ik als verstokt gebruiker van telescopen met een rechte inkijk – “want alleen daarmee kan ik vogels tenminste wél snel in beeld krijgen” – juist nieuwsgierig was of een kleine telescoop met een schuine inkijk me zou bevallen. Bovendien had een reisgenoot een Swarovski ATX 25-70 x 95 bij zich. Hoe zou deze kleine telescoop mét stabilisatie zich verhouden tot deze ‘fat lady’ zonder?

Swarovski AT Balance 18-45 x 65 (Garry Bakker)

Zoals Vincent in zijn review al aangaf: Swarovski is niet de eerste die gestabiliseerde telescopen op de markt brengt. Met name Kite levert al enkele jaren gestabiliseerde telescopen met een rechte inkijk, met een goede prijs-kwaliteitverhouding en een groeiend aantal tevreden gebruikers. Maar in optiekland heb je al decennialang de topklassemerken (Swarovski, Zeiss, Leica), wat tot uiting komt in de zeer goede beeldkwaliteit – en de prijs – van hun producten. Van die drie merken is Swarovksi nu pas de eerste die met een gestabiliseerde telescoop op de markt komt en een dergelijk apparaat met een schuine inkijk zagen we nog niet eerder. Wie om zich heen kijkt bij een twitch in Nederland, kan ook concluderen dat telescopen met een schuine inkijk met afstand het populairst zijn en dat Swarovski daarin het speelveld domineert.

Mee op reis
De telescoop kwam in een compacte kartonnen doos met alle toebehoren (batterij, oplader voor twee batterijen, draagriem, lensdoppen, instructieboekje ), is slechts 26,8 centimeter lang en is voorzien van een stevig aanvoelende groene kunststof buitenbekleding. De buitenbekleding van mijn eigen STX 65 heeft in 13 jaar al veel te verduren gekregen en lijkt onverwoestbaar. Dit materiaal lijkt daarop, en is harder dan de beruchte slijtgevoelige mantel van veel Swarovski verrekijkers (zoals de mijne…). Voor de zekerheid vervoerde ik de telescoop in mijn rugzak in een lenskoker van Canon. Een paraattas of tas lijkt me voor dagelijks gebruik niet per se nodig, maar voor op reis zou een meegeleverde tas of etui (zoals ik gewend ben bij prijzige cameralenzen) wel handig zijn geweest. De telescoop heeft overigens geen uitschuifbare zonnekap, maar het objectiefglas ligt redelijk diep in de behuizing. Er zit een losse dop met veerklemmetjes bij om het glas te beschermen tijdens transport. Het apparaat zou waterdicht en stofdicht moeten zijn en is gasgevuld, maar buiten het tolereren van wat spatjes regen heb ik het niet durven forceren om te kijken of dit klopt. De dop van het batterijcompartiment lijkt dit hermetisch af te sluiten en de kwetsbare elektronica lijkt voldoende weggestopt. Het sluiten van deze dop vereist wel enige oefening; met drie pinnetjes en een klepje dat slechts op één specifieke manier sluit. Een valtest durfde ik uiteraard niet aan, maar naar verluidt schiet het kwetsbare ‘zwevende’ lenselement dat deel uitmaakt van het stabilisatiesysteem in de ‘lock’-stand zodra een valversnelling wordt geregistreerd. Ik heb door de jaren heen al best wat telescopen op statief tegen de vlakte zien gaan door een windvlaag of omstoten, soms met desastreuze afloop. Aangezien deze telescoop geen statief behoeft, is zulk valrisico klein, maar bij gebruik uit de hand lijkt bevestiging van de draagriem om je nek of schouder me wel een aanrader. Je zult hem maar laten vallen… Over die draagriem gesproken: die is heel simpel, dus geen gehannes met draaiknoppen die vuil vangen en touwtjes die in de war kunnen raken, waarbij je de stevige oculairdop er eenvoudig aan vastknoopt. Voor een telescoop die juist is gemaakt om vooral over je schouder te dragen, had een wat luxere draagriem wel gemogen. Ik heb het gewicht van de AT Balance (1470 gram) nooit als irritant ervaren, maar liefhebbers van een draagriem met een zachte of elastische schouder- of nekband moeten deze er, net als een hoes of paraattas, wel los bijkopen. Terug in Nederland liet Frank Dröge mij bij de Grote Kanoet een alternatieve draagoplossing zien: hij droeg de telescoop tijdens het lopen in een waterfleshouder aan zijn broekriem, met een kleine karabijnhaak aan een broekriemlus om deze in balans te houden: slim bedacht!

ATX 95-eigenaar betrapt met de AT Balance (op zoek naar Rotsklever), Akseki, Turkije, 10 mei 2026 (Marijn Prins)

Beeldkwaliteit
Dé onderscheidende factor van deze telescoop is uiteraard de beeldstabilisatie. Die maakte het kijken voor mij een geheel nieuwe ervaring: tot op de grootste vergroting was het beeld aangenaam stil en ik bemerkte geen golven, deinen of andere vervelende effecten op het beeld bij het bewegen van de telescoop. De beeldkwaliteit is wat ik van Swarovski gewend ben: helder, kleurneutraal tot koel (geen geelzweem of groenzweem te ontdekken) en met een in mijn beleving natuurlijke kleurweergave. Het beeld is ragscherp van rand tot rand binnen het hele zoombereik van 18 tot 45 maal. Chromatische aberratie, dat wil zeggen gekleurde randen langs contrastrijke delen in het beeld, is minimaal aanwezig. Alleen langs de randen van het beeld vond ik een lichte blauwkleuring, maar ik moest moeite doen om het te zien en het is niet storend en ook niet opvallend, vanwege de grote breedte van het beeldveld. Mijn eigen STX 65 heeft een gele vertekening aan de beeldrand die veel opvallender is. Het oculair lijkt op dat van de ATX/STX-telescopen en heeft een groot glasoppervlak met een uitdraaibare harde kunststof oogschelp. Als brildrager zit je met een maximaal ingedraaide oogschelp wel dicht op het glas, wat het risico op krassen met zich meebrengt. Dat is een nadeel en de enige oplossing is de oogschelp iets uitdraaien, of je bril afzetten. Het oculairglas lijkt wel een coating te hebben die vuil en water afstoot. Bij mijn eigen STX 65 is het oculairglas na 13 jaar gebruik nog redelijk krasvrij, of het gebruikte glas hier net zo duurzaam is, zal de tijd moeten leren.

Het beeldveld is ruim en vanwege de helderheid heeft het de ‘wauw’-factor: details komen haarscherp in beeld en dankzij de stabilisatie zie je onder veel omstandigheden echt meer dan door een gewone telescoop. Uit de losse hand kun je daardoor ook lang en probleemloos ‘extreem’ verre stipjes zoeken, in mijn geval bijvoorbeeld Kaspische Berghoenders en Alpenheggenmussen bovenop een verre rotsrichel, een verre groep Huisgierzwaluwen of Scopoli’s Pijlstormvogels ‘op de horizon’. Zoals bij iedere telescoop neemt bij weinig licht de beeldkwaliteit wel af naarmate je de grootste vergroting dichter bereikt. Dus voor zonsopkomst en na zonsondergang was het verschil met een Swarovski ATX 95 plots wel waarneembaar. Die laatste heeft een vergroting tot 70 keer en een objectiefdiameter die 30 mm breder is, dus veel lichtsterker is. Dat verschil, daar merk je onder de meeste daglichtcondities echter weinig van.

Speuren naar Kaspisch Berghoen met de AT Balance, Demirkazik, Turkije, 11 mei 2026 (Garry Bakker)

Geen batterijstress
Zo’n gestabiliseerde scoop, hoe werkt dat in de praktijk? Wel, je haalt ‘m tevoorschijn, drukt op het knopje aan de achterzijde, er gaat een groen lampje branden en kijken maar. Dat groene lampje brandt zolang de stabilisatie aan staat terwijl telescoop wordt gebruikt. Zodra je het knopje ingedrukt houdt, begint het groene lampje even te knipperen waarna het apparaat uit staat. Tijdens de reis gebruikte ik de telescoop niet uren achtereen, maar haalde ik deze af en aan uit de tas, waarbij de gebruiksduur opliep tot een uur of twee per dag. Op de zevende gebruiksdag begon het lampje in de loop van de ochtend na inschakeling oranje te knipperen, maar de stabilisatie werkte nog wel gewoon, zodat het bestuderen van de Kaukasische Korhoenders op de berghelling voor ons niet werd gefrustreerd. Een nacht opladen was vervolgens voldoende om de telescoop de 9 dagen daarna af en aan te kunnen gebruiken. In de externe lader met USB-C-poort kun je twee batterijen tegelijk opladen, erg handig, zodat je nooit zonder stroom hoeft te komen. Een stekkerlader is niet meegeleverd, maar die van bijvoorbeeld een telefoon volstaat. Batterijstress is denk ik nergens voor nodig. Het opladen van de batterij in het apparaat zelf middels een USB-C-aansluiting, zoals bij veel warmtebeeldkijkers, is helaas niet mogelijk.

Gebruiksgemak
Ik ben ‘om’: deze telescoop houdt zo lekker vast dat ik niet meer meteen zou kiezen voor de versie met een rechte inkijk, om de simpele reden dat je daarmee nooit zolang comfortabel kunt kijken. Je staat immers voortdurend met opgeheven armen, tenzij je er alsnog een eenpootstatief aanhangt, wat voor trektellers die vrijwel onafgebroken staan te kijken een must zou zijn. Voor de ‘struinende’ vogelaar gaat dat naar mijn mening ten koste van de grootste kwaliteit van het apparaat: de compactheid, het niet al te grote gewicht en de snelheid waarmee je hem tevoorschijn haalt tijdens het lopen. Het zwaartepunt van de telescoop ligt aan de zijde die je tegen je lichaam houdt, waardoor je met je ellebogen tegen je lichaam in een ontspannen houding lang kunt kijken zonder vermoeid te raken. Een eenpootstatief heeft bij deze houding van je armen geen meerwaarde zolang je een paar minuten op een onderwerp bent gefocust. Het voegt wel meer gewicht toe, waardoor je misschien juist sneller vermoeide armen krijgt. Wanneer je echter van plan bent langdurig te gaan scopen vanaf een vast punt, raad ik alsnog een (eenpoot)statief aan, met name om makkelijker gefixeerd te blijven op een onderwerp. Een lichte 'finstick' of pistoolgreep speciaal voor de AT Balance zou een ideaal accessoire zijn, maar is vooralsnog niet leverbaar.

Het scherpstellen gaat met twee vingers en is eenvoudig. De grote scherpstelring in het midden draait soepel en een klein stukje rotatie met twee vingers was doorgaans al voldoende om de focus te verleggen. Met je andere hand kun je snel inzoomen met de ring rond het oculair. Het vereist wel wat oefening om te zoomen zonder je onderwerp kwijt te raken – daar wreekt zich dus het ontbreken van een statief – maar dat went snel.

Even een bergmeertje afscopen, Tödürge, Sivas, Turkije, 14 mei 2026 (Marijn Prins)

“Pak de Balance eens” of verzoeken van vergelijkbare strekking werden tijdens onze reis gemeengoed en in sommige gevallen ging de scope snel van hand tot hand om dingen ‘even’ leuk te bekijken, van een zingende Griekse Spotvogel in een verre boomtop, tot een rustende Wespendief op een kilometer afstand, terwijl de ATX 95 op statief op andere zaken gericht was … of achterin de auto lag, want een telescoop van 42,6 centimeter lang met een gewicht van 2190 gram die zonder zwaar statief onbruikbaar is, gris je niet even snel mee van de achterbank. De AT Balance wel, en gebruik je daarnaast juist vanuit je luie autostoel… De meerwaarde is bovenal dat je hem naast of zelfs in plaats je verrekijker gebruikt, met hetzelfde gemak, puur dankzij het niet meer benodigde statief.

Phonescopen
Tijdens de reis door Turkije had ik een ‘echte’ camera mee en heb ik slechts één keer serieus geprobeerd te phonescopen door de AT Balance. Een mislukt experiment kan ik wel zeggen: de telescoop en telefoon tegelijk vasthouden, de vogel in beeld houden én dan nog scherpstellen, is verschrikkelijk omslachtig: een reisgenoot heeft op commando aan de scherpstelring gedraaid, met onderstaande resultaten. Kortom: om zulk geklooi te voorkomen voortaan de telefoonadapter niet vergeten (of toch een statief meenemen)! Nu was de vogel in kwestie wel een mannetje Kaukasisch Korhoen en gezien de grote afstand en situatie ben ik niet eens heel ontevreden. Zeker als je niet ook nog eens een ‘losse’ camera wilt meenemen, biedt de AT Balance met een telefoonadapter kans op alleraardigste foto- en filmresultaten.

Kaukasisch Korhoen Lyrurus mlokosiewiczi, mannetje, Sivrikaya, Turkije, 15 mei 2026 – stills van video gemaakt door de AT Balance met een telefoon uit de losse hand, zonder statief! Links: 18x, rechts: 45x vergroting (Garry Bakker)

Tekortkomingen
De AT Balance legt het (alleen) onder extreme condities af tegen grotere en zwaardere telescopen zowel qua vergroting als lichtsterkte. Een gestabiliseerde AT Balance 95 klinkt als een droom, maar zou als handheld telescoop ongetwijfeld veel te zwaar worden.

Hoe minder trillende lucht en stof- en vochtdeeltjes die worden meevergroot tussen je onderwerp en je lens, hoe beter. Onder gemiddelde atmosferische omstandigheden voegt een 60x of 70x vergroting daarom naar mijn mening meestal weinig toe ten opzichte van de maximale 45x vergroting van de AT Balance, want kijken op de grootste vergroting levert lang niet altijd een gedetailleerder beeld op. Toch is dit wel een punt waarop je inlevert op flexibiliteit: in zeldzame gevallen kom je wel vergroting tekort, waardoor je die ene ring op een kilometer misschien net niet kunt aflezen.

Zolang je alleen bent en je onderwerp niet te ver weg zit, mis je een statief tijdens het gebruik van de AT Balance zeker niet. Dat verandert wanneer je dat ene met pijn en moeite gevonden stipje op idiote afstand moet gaan laten zien aan de vogelaar naast je, of zelf moet zien terug te vinden nadat je even afgeleid was door je mobiel… Succes met terugvinden! In zulke situaties mis je een statief wel degelijk. Gelukkig werkt de stabilisatie van de telescoop op statief net zo goed…

De AT Balance is met € 3620 zeker niet goedkoop, maar voor dat bedrag koop je waarschijnlijk wel jaren kijkgenot van het hoogste niveau. Swarovski geeft 5 jaar garantie op de elektronische onderdelen en slechts een jaar op de batterij, terwijl die een integraal deel zijn van het apparaat. Op de overige optische en mechanische delen zit 10 jaar fabrieksgarantie, wat overeenkomt met veel concurrenten. De AT Balance werkt uitsluitend op een eigen lithiumbatterij waarvan de levensduur nog onbekend is. Een losse batterij kost € 65,-, wat je duur zou kunnen noemen, al is het minder dan 2% van de prijs van het apparaat (dat standaard wordt geleverd met één batterij).

Conclusie
Met de AT Balance heeft Swarovski Optik een telescoop op de markt gebracht die qua gebruiksgemak en beeldkwaliteit uitmuntend is; er bestaat vooralsnog geen telescoop met een vergelijkbare lichtsterkte met een schuine inkijk die zo lekker kijkt. De tijd zal moeten leren hoe duurzaam en betrouwbaar de elektronica in het apparaat is. De meeste minpunten zijn overkomelijk en topkwaliteit heeft nu eenmaal zijn prijs.

Mijn dank gaat uit naar mijn gewaardeerde testassistenten in het veld in Turkije: Bas, Marijn en Reinoud en naar Frank Dröge voor de ‘tweede blik’ op een Grote Kanoet door zijn AT Balance en zijn draagtip. Tot slot dank ik Pamela Poté van Swarovski Optik voor het beschikbaar stellen van de telescoop.

Garry Bakker