Petsjorapieper op Vlieland in oktober 2012 aanvaard als eerste geval

Op 20 oktober 2012 laat in de middag werd in het bosgebied ten westen van het dorp Oost-Vlieland op Vlieland, Friesland, door enkele waarnemers het opvallende geluid van een roepende kleine zangvogel opgenomen. De vogel zelf werd slechts kort gezien en er werden niet veel uiterlijke kenmerken vastgesteld. De opgenomen roepjes pasten goed op Petsjorapieper Anthus gustavi. Zoekacties tot donker leverden nog enkele hoorwaarnemingen en aanvullende opnamen op, maar de vogel werd niet meer gezien en de meeste vogelaars op het eiland hoorden of zagen niets. De volgende dag waren er, ondanks vele 10-tallen zoekende vogelaars, alleen een paar losse meldingen (roepend in de vroege ochtend en later op de dag kort een verdachte pieperachtige vogel aan de grond) maar die dag werden er geen opnamen gemaakt. De waarneming werd ingediend en in 2015 niet aanvaard door de CDNA. Hoewel het geluid goed klopte voor de soort, was destijds de afweging dat ondersteuning met een goede zichtwaarneming nodig was voor aanvaarding als nieuwe soort voor Nederland. Ook waren er vraagtekens bij het gedrag en de habitat van de vogel, die afweken van wat bekend was van deze soort als dwaalgast in Europa.

Mede naar aanleiding van de aanvaarding van de overvliegende Petsjorapieper die op 1 november 2024 werd opgenomen bij Den Haag, Zuid-Holland, die ook maar heel kort werd gezien (CDNA-mededelingen: toelichting recente besluiten - Dutch Avifauna), en vanwege het sterk toegenomen aanbod van geluidsopnamen voor vergelijking, werd begin 2025 een verzoek tot herroulatie ingediend en dit werd gehonoreerd. De waarneming werd met een geactualiseerde en uitgebreidere analyse van de geluidsopnamen in herroulatie gebracht en na twee stemronden aanvaard, waarmee dit geval de waarneming van Den Haag voorafgaat als eerste geval voor Nederland. De CDNA is van oordeel –mede gebaseerd op inbreng van deskundigen op het gebied van vogelgeluiden- dat de nieuwe analyse aangeeft dat de geluidsopnamen (op basis van 35 referentieopnamen) volledig én uitsluitend op Petsjorapieper passen.

De CDNA heeft de afgelopen jaren de eigen houding ten aanzien van gevallen waarbij geluidsopnamen als enig of belangrijkst bewijs dienen zien verschuiven: werd voorheen geluid vooral als ondersteunend kenmerk gezien (behalve bij typische nachtvogels als uilen en rallen), tegenwoordig is het een kenmerk dat op zichzelf leidend kan zijn voor aanvaarding, mits aan een aantal criteria wordt voldaan. Zo moet voldoende aannemelijk zijn gemaakt dat het geluid van een vogel kwam en zich verplaatste met de vogel (zodat verwarring met playback kan worden uitgesloten) en moeten bij extreme dwaalgasten de uiterlijke kenmerken de determinatie minimaal ondersteunen (Handboek Commissie Dwaalgasten Nederlandse Avifauna - Dutch Avifauna). Bij de vogel van Vlieland geldt dat de beperkt vastgestelde uiterlijke kenmerken (kunnen) passen op een pieper. Het gedrag, waarbij de vogel soms hoog roepend boven de bomen vloog, blijft atypisch in vergelijking met de meeste gevallen van deze soort in Europa, maar er zijn inmiddels voorbeelden van gevallen met enigszins vergelijkbaar gedrag. De CDNA heeft –na de nodige discussie- de redeneerlijn gehanteerd dat bij een 100% match van het geluid (passend én uitsluitend) de overige kenmerken (uiterlijk, gedrag en habitat) alleen reden voor niet-aanvaarding mogen zijn als deze duidelijk niet passend zijn voor de betreffende soort. De aanvaarding van de vogel van november 2024 speelde daarbij ook een rol, omdat de CDNA van mening is dat de documentatie van oktober 2012 van vergelijkbare zwaarte was, en wat geluidsopnamen betreft zelfs completer (meer opnamen en van verschillende roeptypen).

Vanwege het ontbreken van documentatie voor de tweede dag is het geval alleen aanvaard voor 20 oktober. Beide gevallen op de Nederlandse lijst hebben nu opmerkelijk genoeg betrekking op vogels waarbij de bewijsvoering (vrijwel) volledig leunt op de geluidsopnamen. Dit weerspiegelt de sterke ontwikkeling die het ‘vogelen op geluid’ de afgelopen decennia heeft doorgemaakt en mogelijk ook het ‘ongrijpbare’ karakter van Petsjorapieper als dwaalgast. De toekomst zal leren of ‘geluidgevallen’ bij deze soort de norm blijven, of dat er ook gevallen bijkomen waarbij de vogel in kwestie wel goed gezien wordt.

Summary A Pechora Pipit Anthus gustavi sound-recorded on Vlieland, Friesland, the Netherlands, on 20 October 2012 was recently accepted after review (it was previously not accepted in 2015), based on an updated and much more elaborate analysis of the sound-recordings and availability of many more (35 in this case) reference recordings than 10 years ago. The bird was seen very briefly and hardly any plumage details could be noted but it fitted the size and shape of a pipit. Given the fact that the sound-recordings perfectly and exclusively match this species, the CDNA considered the limited plumage description and rather peculiar behaviour of this bird (flying high above the ground in the forest and calling frequently) no good reasons to (again) reject it. This becomes the first record for the Netherlands; the second was on 1 November 2024 at Den Haag, Zuid-Holland (sound-recorded during diurnal migration and also with limited plumage characters noted). The acceptance of both records reflects the trend that the CDNA can accept (under certain conditions) reports solely or mainly based on sound-recordings, even if the visual documentation is limited or absent.