Few moments in birding generate more excitement than the sudden appearance of a species far outside the place where it is expected to occur. An Italian Sparrow Passer italiae in Rome barely earns a second glance. An Italian Sparrow in northern Europe, however, immediately sparks interest. Back in 2022, we were lucky enough to meet such a vagrant sparrow in a Dutch garden in Garderen, Gelderland. However, our excitement at seeing a bird well outside of its expected range quickly turned to even greater excitement when we discovered that our ‘Italian Sparrow’ was in fact a House Sparrow P domesticus in disguise.

Jump forward to 2026 and the story continues. After the reporting of our Italian-looking House Sparrow on Dutch Birding (www.dutchbirding.nl/dbactueel/1872/the_italian_job_part_2_mystery_solved), we were contacted by Christopher König on behalf of the Deutsche Avifaunistische Kommission (DAK) with a story of two more unusual sparrows. Given our experience with the Garderen sparrow, we were instantly suspicious about the true nature of these birds.

Berlin’s unexpected sparrows

In the summer of 2020, the appearance of a sparrow in Berlin, Germany, showing the classic features of an Italian Sparrow (see plate 1-2) immediately sparked excitement within the ornithological community. Observers noted several intriguing features: a pale cheek and rich chestnut or rust-brown crown colour (albeit with some grey fringing) that gave the bird a distinctly Italian Sparrow-like appearance. Even more interestingly, it was accompanied by at least one other unusual-looking sparrow (plate 3), widely considered to be a possible Italian x House Sparrow hybrid P italiae x domesticus.

For anyone familiar with the earlier Dutch Italian Job saga, the situation may feel familiar. Again, there was a bird outside of its expected range. Again, there were photographs that looked surprisingly convincing. Again, birders found themselves staring at sparrow head patterns far longer than they probably expected to. Luckily, these two sparrows were also observed in subsequent breeding seasons. In both 2021 and 2022, the presumed Italian Sparrow was observed feeding young birds and thus thought to have been actively breeding. Moreover, reports of unusual-looking sparrows, some suspected to be hybrids, continued to emerge from the same area until the end of 2023.

From field marks to feathers

Unlike many rarity debates that rely entirely on photographs and field impressions, the Berlin sparrows eventually offered something even more valuable: physical samples. In 2021, both the phenotypically ‘Italian Sparrow’ and one suspected hybrid were trapped and ringed. During handling, feathers were collected with the hope that they could be used for genetic analysis. These samples were then sent to us at the Netherlands Institute of Ecology (NIOO-KNAW), and in a joint effort with the University of Oslo we set to work to try and undertake a genomic analysis of these birds. Unfortunately, feathers are not great material for whole genome sequencing but after extensive lab work optimising our approach we were able to successfully sequence the genomes of these two birds.

The Italian Job continues

For our genomic analysis, we again compared the genome of our unusual sparrows with the genomes of other sparrows, including House Sparrows from France and Norway, Italian Sparrows from Italy, and Spanish Sparrows P hispaniolensis from both Europe and Kazakhstan. All these birds were identified by experts in the field and were previously used in genomic studies that show they are not hybrids or backcrosses. They were chosen to maximise our chances of identifying whether our suspected ‘Italian Sparrow’ was a hybrid or the real deal. Like with our first suspected Dutch Italian-like sparrow, we ran a principal components analysis (PCA) on allele frequency differences. PCA is a common tool in genomics and can be broadly understood as producing a map of genetic relatedness, the closer two samples are together, the closer they are genetically. So, if our suspected Italians fall close to the House Sparrow cluster, they are House Sparrows. Indeed, our genomic analysis again revealed the true identity of these two unusual sparrows. Just like the bird from Garderen, both birds have the ‘standard’ House Sparrow genome, similar to the other House analysed, and distinct from both Italian and Spanish Sparrows (figure 1).

Familiar lesson and golden opportunity

The Garderen House Sparrow discussed in the first two Italian Job articles already demonstrated how deceptive appearances can be. Individual variation in House Sparrow is greater than often presumed, and the species has a complex history of hybridisation and introgression. The Berlin sparrows teach us this lesson again. It took a little bit longer this time because feathers are much more difficult to work with than blood. However, these unusual birds also provide us with an amazing opportunity; the opportunity to try to understand the genetic basis of plumage traits in sparrows. We are hoping to accumulate even more examples of unusual sparrows to dive deeper into this work. So we continue to ask you to tell us about any sightings of weird sparrows or (presumed) Italian Sparrows well outside their natural range. And if you can send us blood samples, even better!

Melissah Rowe, Netherlands Institute of Ecology, NIOO-KNAW, Netherlands (m.rowe@nioo.knaw.nl)
Mark Ravinet, University of Nottingham, Nottingham, UK (mark.ravinet@ibv.uio.no)

House Sparrow / Huismus Passer domesticus (with looks of Italian Sparrow P italiae), male, Berlin, Germany, July 2021 (Oliver Käseberg)

House Sparrow / Huismus Passer domesticus (with looks of Italian Sparrow P italiae), male, Berlin, Germany, July 2021 (Oliver Käseberg)

House Sparrow / Huismus Passer domesticus (with looks of Italian x House Sparrow hybrid P italiae x domesticus), male, Berlin, Germany, August 2020 (Helge Weingart)

Figure 1 Solving the identity of the two mystery Passer sparrows from Berlin, Germany (grey dots) using genome sequencing. Blue dots = House Sparrow P domesticus, yellow dots = Italian Sparrow P italiae, red dots = Spannish Sparrow P hispaniolensis. The two mystery birds cluster strongly with House Sparrows, revealing their true identity as House Sparrows

[DUTCH VERSION]

The Italian Job, part 3: de Duitse connectie

Er zijn maar weinig momenten in de vogelwereld die meer opwinding teweegbrengen dan de plotselinge verschijning van een soort ver buiten het gebied waar hij normaal gesproken voorkomt. Een Italiaanse Mus Passer italiae in Rome trekt nauwelijks aandacht. Maar een ‘Italiaanse Mus’ in Noord-Europa wekt daarentegen onmiddellijk belangstelling. In 2022 hadden we het geluk zo'n verdwaalde mus tegen te komen in een Nederlandse tuin in Garderen, Gelderland. De opwinding over het zien van een vogel ver buiten zijn verwachte verspreidingsgebied ging echter snel over in nog grotere opwinding toen we ontdekten dat onze ‘Italiaanse Mus’ in feite een vermomde Huismus P domesticus was.

We spoelen door naar 2026 en het verhaal gaat verder. Na de melding van onze Italiaans ogende Huismus op de website van Dutch Birding (www.dutchbirding.nl/dbactueel/1872/the_italian_job_part_2_mystery_solved) werden we benaderd door Christopher König namens de Deutsche Avifaunistische Kommission (DAK) met een verhaal over nog twee ongewone mussen. Gezien onze ervaring met de mus van Garderen waren we meteen wantrouwig over de ware aard van deze vogels.

Onverwachte mussen van Berlijn

In de zomer van 2020 zorgde de verschijning van een mus in Berlijn, Duitsland, met de klassieke kenmerken van een Italiaanse Mus (plaat 1-2) onmiddellijk voor opwinding binnen de ornithologische gemeenschap. Waarnemers merkten verschillende opvallende kenmerken op: een lichte wang en diepe kastanjebruine of roestbruine kruin (zij het met wat grijze veerranden), waardoor de vogel een uitgesproken Italiaanse Mus-achtig uiterlijk had. Nog interessanter was dat hij vergezeld werd door minstens één andere ongewoon ogende mus (plaat 3), die werd beschouwd als een mogelijke hybride tussen Italiaanse Mus en Huismus P italiae x domesticus. Iedereen die bekend is met de eerdere Nederlandse ‘Italian Job’-saga, komt de situatie wellicht bekend voor. Opnieuw was er een vogel buiten het verwachte verspreidingsgebied; opnieuw waren er foto's die er verrassend overtuigend uitzagen; opnieuw merkten vogelaars dat ze veel langer naar de koptekeningen van de mussen staarden dan ze waarschijnlijk hadden verwacht. Gelukkig werden deze twee mussen ook in de daaropvolgende broedseizoenen waargenomen. Zowel in 2021 als in 2022 werd de ‘Italiaanse Mus’ waargenomen terwijl hij jonge vogels voerde, waardoor men aannam dat hij actief broedde. Bovendien bleven er tot eind 2023 meldingen komen van ongewoon uitziende mussen, waarvan sommige vermoedelijk hybriden waren, uit hetzelfde gebied.

Van veldkenmerken naar veren

In tegenstelling tot veel discussies over zeldzame soorten, die volledig op foto’s en veldwaarnemingen berusten, leverden de mussen in Berlijn uiteindelijk iets nog waardevollers op: fysieke monsters. In 2021 werden zowel de fenotypisch ‘Italiaanse Mus’ als een vermoedelijke hybride gevangen en geringd. Tijdens het verwerken werden veren verzameld in de hoop dat deze voor genetische analyse konden worden gebruikt. Deze monsters werden vervolgens naar ons gestuurd bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), en in samenwerking met de Universiteit van Oslo gingen we aan de slag om een genoomanalyse van deze vogels uit te voeren. Helaas zijn veren geen ideaal materiaal voor volledige genoomsequencing maar na uitgebreid laboratoriumwerk om onze aanpak te optimaliseren, slaagden we erin de genomen van deze twee vogels succesvol te sequencen.

The Italian Job gaat verder

Voor onze genoomanalyse hebben we het genoom van onze ongewone mussen opnieuw vergeleken met de genomen van andere mussen, waaronder huismussen uit Frankrijk en Noorwegen, Italiaanse mussen uit Italië en Spaanse Mussen P hispaniolensis uit zowel Europa als Kazachstan. Al deze vogels zijn door deskundigen in het veld geïdentificeerd en zijn eerder gebruikt in genoomstudies waaruit blijkt dat het geen hybriden of terugkruisingen betrof. Ze werden gekozen om onze kansen te maximaliseren om vast te stellen of onze ‘Italiaanse Mus’ een hybride was of het echte werk. Net als bij onze eerste Nederlandse vogel voerden we een hoofdcomponentenanalyse (PCA) uit op allelfrequentieverschillen. PCA is een veelgebruikt hulpmiddel in de genomica en kan in grote lijnen worden gezien als het produceren van een kaart van genetische verwantschap: hoe dichter twee monsters bij elkaar liggen, hoe dichter ze genetisch bij elkaar staan. Dus als onze vermoedelijke ‘Italiaanse Mussen’ dicht bij het Huismus-cluster vallen dan zijn het huismussen. Onze genoomanalyse onthulde inderdaad opnieuw de ware identiteit van deze twee ongewone mussen. Net als onze vogel uit Garderen hebben beide vogels het ‘standaard’ Huismusgenoom, vergelijkbaar met de andere geanalyseerde Huismussen en verschillend van zowel Italiaanse als Spaanse (figuur 1).

Bekende les en gouden kans

De Huismus uit Garderen, die in de oorspronkelijke artikelen over The Italian Job aan bod kwam, liet al zien hoe misleidend uiterlijke kenmerken kunnen zijn. De individuele variatie bij Huismus is groter dan vaak wordt aangenomen en de soort kent een complexe geschiedenis van hybridisatie en introgressie. De Berlijnse mussen hebben ons deze les opnieuw geleerd. Het duurde deze keer iets langer omdat veren veel lastiger te onderzoeken zijn dan bloed. Deze ongewone vogels bieden ons echter ook een geweldige kans: een kans om de genetische basis van kleedkenmerken bij mussen te begrijpen. We hopen nog meer voorbeelden van ongewone mussen te verzamelen om dieper op dit werk in te kunnen gaan. Daarom blijven we jullie vragen om ons in te lichten over waarnemingen van vreemde mussen of (vermeende) Italiaanse Mussen ver buiten hun natuurlijke verspreidingsgebied. En als jullie ons bloedmonsters kunt sturen, is dat nog beter!

Melissah Rowe & Mark Ravinet