Wouter van der Ham en Jesse Sinnema doen hieronder verslag van het vogeljaar 2025 zoals dat op Schiermonnikoog beleefd werd. Het vorige jaarverslag was alweer van 2021; hoog tijd voor een nieuwe dus! Er werden enkele gave waarnemingen gedaan waaronder de Pacifische Parelduiker en een broedgeval van Iberische Tjiftjaf. Als Dutch Birders willen we natuurlijk graag zeldzame vogels zien en daarvoor moeten ze eerst ontdekt worden. Daarom willen wij graag dit jaarverslag delen, waar voornamelijk de jonge garde op de voorgrond treedt met hun ontdekkingen. Hopelijk enthousiasmeert het ook meer mensen om te komen vogelen op dit prachtige eiland; met meer mensen vinden we zeker ook meer zeldzaamheden!

Het jaar begon met twee Roodhalsganzen in de polder op 2 januari. Een typische Schiersoort natuurlijk, van half oktober tot eind mei zit er doorgaans wel minimaal één op het eiland. Diezelfde dag werd ook de eerste Zwarte Rotgans van het jaar gezien. Op 12 januari vloog een IJsduiker langs de Marlijn. De dag erna dook de inmiddels legendarische Bonte Kraai weer op, nog steeds dezelfde vogel als de afgelopen zeven (!) jaar. Op 18 januari werd een Grote Pieper gezien bij het laatste duintje op de Oostpunt. Ook werd er deze maand een IJseend gevonden ter hoogte van het Badhotel, in een grote baai op het strand, waar hij vervolgens enkele weken verbleef.

Op 9 februari werd de eerste Witbuikrotgans van het jaar gezien in de polder. Op 25 februari vloog er over de Waddenzee, gezien vanaf de Jachthaven, een groep van 22 Kraanvogels richting oost! De grootste groep ooit voor het eiland?! Een Ruigpootbuizerd vloog die dag over het Waterstaatpad. Ook was er deze dag een ‘claim’ van twee Gaaien in het bos, zonder bewijs. Op Schiermonnikoog is dit een bizar zeldzame soort, vandaar wat scepsis. Misschien is het wel de plek in Nederland waar deze soort het minste voorkomt. De waarnemingen met bewijs zijn op één hand te tellen. Waarom is Gaai zo zeldzaam op Schier? Geen flauw idee! Broedbiotoop is hier (naar ons weten) prima aanwezig. Gaai broedt ook gewoon op enkele kilometers afstand, zoals op de Oostpunt van Ameland en in het Lauwersmeer... Zelfs als er trek is van Gaaien in de rest van Nederland lijken ze tactisch om Schier heen te vliegen.

Eind maart werden twee Krooneenden gezien op de Westerplas. Een erg zeldzame soort op het eiland, wanneer we het over wilde herkomst hebben.. Bij de Kooiplaats worden ze namelijk gehouden, en deze maken weleens een uitstapje naar omliggende duinplassen. Niet makkelijk dus om een ‘zuivere’ op je Schierlijst te krijgen! Eind april zat er opnieuw een Krooneend kortstondig op de Westerplas.

Op 2 april werd de eerste Cetti’s Zanger van het jaar gehoord. Er volgden redelijk wat waarnemingen dit jaar, maar geen enkele was twitchbaar. Het zal vast niet lang duren voordat het een vaste soort wordt op het eiland. Naast de brandweerkazerne werd op 12 april een zingende Europese Kanarie gevonden. Na enige tijd bleek het om twee vogels te gaan! Deze waren tot en met 20 april aanwezig. Dit was ook gelijk de laatste waarneming van deze soort dit jaar op het eiland. Op 15 april vloog een Kraanvogel naar west over de duinen. Nabij de Berkenplas werd op 26 april een Draaihals gezien. De bekende Bonte Kraai heeft dit voorjaar een poging gedaan tot broeden in het dorp, maar is helaas (of gelukkig?) niet succesvol geweest. In de ochtend van 20 april werd een zingende Iberische Tjiftjaf gevonden in Klein Zwitserland; de eerste voor Schier! Deze vogel is inmiddels ook als zodanig aanvaard. Vervolgens werd in de middag zelfs de tweede voor het eiland gevonden, een roepend vrouwtje bij begraafplaats Vredenhof. Deze vogel heeft hier uiteindelijk ook gebroed met een mannetje (normale) Tjiftjaf. De jongen zijn geringd en er zijn veertjes verzameld. De uitslag hiervan is nog niet bekend. Het mannetje uit Klein Zwitserland heeft er maar twee dagen gezeten. Het vrouwtje is voor het laatst gezien op 20 juni. Ook deze is inmiddels als zodanig aanvaard.

Iberische Tjiftjaf Phylloscopus ibericus, begraafplaats Vredenhof, Schiermonnikoog, 30 mei 2025 (Wouter van der Ham)

In het voorjaar is de telpost ‘Paal 10’ met zuidoostenwind toch wel de place-to-be. Op 1 mei werd door de JNM, die een meikamp had op het eiland, een Roodkopklauwier ontdekt vanaf de telpost! De vogel was de gehele dag aanwezig.

Roodkopklauwier Lanius senator, Paal 10, Schiermonnikoog, 1 mei 2025 (Joep Duijvestijn)

De dag erna vlogen twee Bijeneters langs de telpost. De aantallen van vele algemene zangvogels (bijvoorbeeld zwaluwen, piepers en vooral kwikstaarten) halen meestal niet de aantallen als die van bijvoorbeeld Breskens. Veel vogels maken de oversteek naar de Wadden liever niet. Als de wind een beetje hard (bft. 5 à 6!) staat, willen ze dat wél. Dat zijn echt de beste teldagen op het eiland. Daarnaast moet de wind dan natuurlijk wel vanuit het zuidoosten komen. Dit soort dagen zijn heel erg schaars, dus vaak moet je het doen met een zuidoost 3, maar ook dat levert leuke soorten op. 10 mei was een mooi begin van enkele fijne teldagen. Op deze dag vloog er een Lachstern over het strand. Op 11 mei sneuvelden enkele dagrecords voor de telpost, waaronder die van Boerenzwaluw (3000+). Ook vloog er die dag een Grauwe Kiekendief, een Grauwe/Steppekiekendief en een Wielewaal. 12 mei, altijd de maandag natuurlijk, was een dag met veel leuke soorten. De eerste Roodhalsgans ooit voor de telpost vloog langs, samen met zo’n 18,5 duizend Brandganzen. Twee Wielewalen, een Draaihals en een Zwarte Wouw waren ook leuke krenten. Zowel een 3kj Steppekiekendief als drie Roodpootvalken vlogen op enkele meters langs de tellers en ook vloog er een Grauwe Kiekendief langs, tegenwoordig zeldzamer dan Steppekiekendief op het eiland.

Roodpootvalk Falco vespertinus, Paal 10, Schiermonnikoog, 12 mei 2025 (Wouter van der Ham)

Steppekiekendief Circus macrourus, Paal 10, Schiermonnikoog, 12 mei 2025 (Wouter van der Ham)

Naast de telpost was er verder nog genoeg te beleven op de rest van het eiland. In de ochtend van 2 mei werden er op verschillende plekken overvliegende Bijeneters gemeld. Ook later in mei en juni werden er nog verschillende overvliegend gezien, of nou ja, gehoord. In dezelfde avond werd een prachtige Amerikaanse Goudplevier gevonden naast de Veerdam. Op 8 mei leek deze vogel weer aanwezig, maar op basis van foto’s bleek dat toch om een tweede vogel te gaan! De dagen, of weken, erna werd één van de vogels nog regelmatig gezien. Over de Banckspolder vloog op 12 mei een Roodkeelpieper.

Amerikaanse Goudplevier Pluvialis dominica, Veerhaven, Schiermonnikoog, 2 mei 2025 (Marijn van Oss)

Vanaf half mei werd het rustiger op het eiland, zowel met vogels als met vogelaars. Er werd kortstondig een vrouwtje Grauwe Franjepoot gezien op de Westerplas. Twee uur later werd een Breedbekstrandloper gevonden op het wad bij de Jachthaven. Ook dit jaar werden er weer zingende Nachtzwaluwen gehoord aan de noordkant van het bos. Begin juni werd in het dorp kortstondig een Roodmus gezien. Ook zong er een Wielewaal bij begraafplaats Vredenhof. Eind juni werd een zingende Kwartel gehoord op het veld naast de Herdershut, een erg schaarse soort op het eiland.

Zoals elk jaar is het in juni en juli zeer stil qua zeldzame soorten op Schiermonnikoog. Naast de waarnemingen van enkele vakantiegangers is het eiland in deze periode altijd onderbevogeld. Misschien is het tijd om hier verandering in te brengen, want in juli is er bijvoorbeeld op het gebied van zeldzame steltlopers van alles mogelijk! Op 13 juli werd er wel een zingende Snor waargenomen in de zeereep bij de strandopgang van de Badweg. Deze “algemenere” soort aan de vaste wal is op Schiermonnikoog een zeer lastige soort met slechts een handvol waarnemingen de afgelopen 25 jaar.

Begin augustus begon het najaar. Er vloog een Grauwe Kiekendief over het Westerstrand en werd een Kwak gemeld door iemand die in de bus naar de veerboot zat! Met maar zes gevallen een echte zeldzaamheid op het eiland! Op 22 augustus werd een Aziatische Goudplevier gevonden op het wad ten oosten van de veerhaven. Dit is inmiddels al het 6e geval voor Schiermonnikoog, al kwam de tijd en het kleed overeen met de vogel van een jaar geleden. Verder werden er eind augustus meerdere Kleinste Jagers gezien langs de Marlijn en zaten er verschillende Draaihalzen op het eiland. Op de ringbaan vloog een Grauwe Fitis in de netten op 18 augustus. Deze vogel was later ook in het veld waar te nemen en vloog vervolgens nog enkele keren in de netten, voor het laatst op 27 september! Op 24 augustus werd een Grauwe Fitis in het veld gevonden ten oosten van de camping.

Grauwe Fitis Phylloscopus trochiloides, Camping Seedune, Schiermonnikoog, 4 augustus 2025 (Wouter van der Ham)

Op 26 augustus was de eerste goede najaarsdag op telpost Paal 10 weer een feit. Met niet minder dan zes Morinelplevieren, een evenaring van het Nederlands dagrecord van Grasmus (16 in totaal dus) en een Sperwergrasmus! Ook werd er op deze dag een Nachtzwaluw gevangen op de ringbaan, wat nog een nieuwe ‘baansoort’ was. De volgende dag werd een IJseend gezien op het wad ter hoogte van de derde slenk. De locatie van de vogel is echter in eerste instantie stilgehouden vanwege ringwerkzaamheden. Ook werd er op deze dag een zeer tamme Roodpootvalk gezien bij de Kobbeduinen.

Roodpootvalk Falco vespertinus, Kobbeduinen, Schiermonnikoog, 27 augustus 2025 (Wouter van der Ham)

Op 28 augustus had de ringbaan weer een nieuwe baansoort; Cetti’s Zanger! Dit zal met de toenemende waarnemingen op het eiland ook vast niet de laatste zijn. Op diezelfde dag vlogen er vijf Morinelplevieren langs de Marlijn; op 6 september werd er een overvliegende Morinelplevier gezien ter hoogte van Paal 10 en op 14 september zat er ook een ter plaatse in de polder. Op 7 september vlogen 22 Braamsluipers langs Paal 10, wat een nieuw Nederlands dagrecord opleverde. Het vorige record stond op 21 Braamsluipers en ook dit was langs Paal 10, namelijk op 23 april 2020. Op 15 september zat er een Sperwergrasmus in de Westerduinen. Ook werd er een roepende vogel gehoord in de duinen achter de Wasserman.

Op 17 september begon het zeetrektelseizoen van Schiermonnikoog met twee Noordse Pijlstormvogels en een claim van een Vale Pijlstormvogel. Vaal Stormvogeltje is in september regelmatig gezien met op de 19e twee vogels, op de 21e één vogel en op de 22e drie vogels. Rosse Franjepoot is op de 21e gezien langs de Marlijn en op de 26e is er één gezien achter de veerboot. De 22e van september was verder nog een goede dag met een Kleinste Jager en een Vorkstaartmeeuw. Bijna al deze waarnemingen zijn gedaan vanaf de Marlijn. Op 23 september zat er een Grauwe Franjepoot op de Westerplas.

Op de 24e was de eerste waarneming van Bladkoning voor het jaar; deze was gehoord bij de Westerplas. Op 26 september zat een Zwarte Ibis in de polder en was er een claim van een Ruigpootbuizerd, helaas zonder bewijs. Daarnaast werd er een spannende gors overvliegend gezien bij de Hertenbosvallei. De desbetreffende vogel deed de waarnemers allemaal denken aan een Zwartkopgors! Helaas was de vogel maar kort gezien, werd niet teruggevonden en kon de determinatie niet afgemaakt worden. Op 27 september zat er een Dwerggors op de Oostpunt en op de 29e is er een overvliegende Roodkeelpieper gehoord bij de Kobbeduinen.

1 oktober was de dag met de eerste Grote Pieper van het najaar op de Waddendijk. Deze vogel was helaas maar kort aanwezig. De volgende dag werden er twee Vaal Stormvogeltjes gezien langs de Marlijn. Op 3 oktober was er wederom een claim van een Ruigpootbuizerd. Op 6 oktober werd er een overvliegende Siberische Boompieper gezien langs Eureca. Ook was er waarschijnlijk een Kleine Vliegenvanger aanwezig bij de Waterzuivering, dit bleef helaas bij een (te) korte waarneming. Daarnaast zaten er drie Wilde Zwanen op de Westerplas. De volgende dag waren dat zelfs zeven exemplaren. Op 8 oktober werd een jonge vogel gezien op verschillende plekken op het eiland. Deze jonge vogel was nogal de weg kwijt. Een paar dagen later liep hij of zij namelijk midden in het dorp. Dit was een reden om de vogel te vangen en naar een opvang aan de vaste wal te brengen.

Wilde Zwaan Cygnus cygnus, Dorp, Schiermonnikoog, 12 oktober 2025 (Wouter Gathier)

Op 7 oktober vloog een Raddes Boszanger in de netten van de ringbaan. De volgende dag zat een Kleine Vliegenvanger langs de stuifdijk; deze vogel werkte beter mee en kon gelukkig wel op de foto worden gezet. Op 10 oktober vloog er zowel een IJseend als een Koningseider langs de Marlijn! Indien aanvaard, betreft deze Koningseider het tweede geval voor Schiermonnikoog. Op 11 oktober vloog een Roodkeelpieper over de Balg. De volgende dag werd een Grauwe Fitis gevonden bij de Westerplas. De vogel was voornamelijk te horen. Ook werd er een overvliegende Siberische Boompieper gehoord ten westen van het dorp. Op 13 oktober werd er bij de Hertenbosvallei een Bruine Boszanger gevonden. Het vorige geval van deze soort was alweer vier jaar geleden!

Bruine Boszanger Phylloscopus fuscatus, Hertenbosvallei, Schiermonnikoog, 13 oktober 2025 (Lenn van de Zande)

Dit najaar was weer eens erg goed voor Taigaboomkruipers. Dit begon op 13 oktober. Als je na deze datum op het eiland bent geweest en er geen hebt gezien, dan ligt het toch echt aan jezelf. Er zijn naar schatting drie exemplaren gezien bij Klein Zwitserland, twee bij de Kooiplaats, één bij de Waterzuivering, één bij de Kobbeduinen en zeker zes vogels in en rondom het bos; gezien tussen 13 oktober en 28 december. Ook vloog er op 27 oktober een vogel in de netten van de ringbaan.

Taigaboomkruiper Certhia familiaris, Klein Zwitserland, Schiermonnikoog, 17 november 2025 (Wouter van der Ham)

Op 14 oktober vloog een Dwerggors over Paal 10 en werd later iets westelijker weer gehoord. De volgende dag werd er weer een Dwerggors gezien, nu een stuk oostelijker op het Karrepad. Ook werd er die dag een Grauwe Gors gezien op de Oostpunt! Dit betreft nog maar het tweede geval in de 21e eeuw, een echte mega voor het eiland!

Grauwe Gors Emberiza calandra, Oostpunt, Schiermonnikoog, 15 oktober 2025 (Martijn Bunskoek)

Op 17 oktober werd de Raaf die het hele najaar op Schiermonnikoog heeft vertoefd, voor het eerst gezien. Dit is nog steeds een echte zeldzaamheid op het eiland, maar met de toename van de soort aan de vaste wal en een paartje op Ameland zal dit in de toekomst een steeds algemenere soort worden. Daarnaast zat er een Grote Pieper op de Waddijk. Deze vogel bleef vijf dagen hier aanwezig. Op 18 oktober begon op Schiermonnikoog, net als in de rest van het land, de invasie van Pimpelmezen. Opvallend was dat er op Paal 10 óók grote aantallen van Koolmees zijn gezien, in tegenstelling tot in de rest van het land. 19 oktober ging het door met de mezengekte en werden er ook twee Grote Kruisbekken gezien. Deze waren kort ter plaatse bij de Kobbeduinen. Vervolgens vloog er één vogel langs Paal 10. Uiteraard kwamen er na de eerste melding meerdere claims van Grote Kruisbek. Al deze vogels bleken op basis van opnames echter normale Kruisbekken.

Grote Kruisbek Loxia pytyopsittacus, Schiermonnikoog, 19 oktober 2025 (Martijn Verdoes)

Op 22 oktober werd een Cetti’s Zanger gehoord langs het Waterstaatpad, ditmaal met bewijs. Op deze dag werd ook een vrouwtje Kleine Bonte Specht gevonden bij Klein Zwitserland! Ze liet zich helaas maar een kleine tien minuten zien. Dit betrof pas het zesde geval voor het eiland.

Kleine Bonte Specht Dryobates minor, Hertenbosvallei, Schiermonnikoog, 22 oktober 2025 (Jasper van den Nouland)

Van 24 t/m 26 oktober stond het jaarlijkse Toxic Trash-weekend weer op de planning. De weersverwachtingen waren heftig: west 8 à 9 met regen. In de bosjes ging het waarschijnlijk niet gebeuren en moest er maar over zee gekeken worden. Ondanks het weer werd er een Pestvogel gezien over de Kapvlakte. Een Vorkstaartmeeuw trapte het weekend af aan zee en tegen alle verwachtingen in vloog de Pacifische Parelduiker die op 10 oktober langs de pier van IJmuiden werd gezien langs de Jachthaven naar west. Ondanks dat het gaat om een terugvondst, was dit natuurlijk de winnende soort van het Toxic Trash-weekend!

Pacifische Parelduiker Gavia pacifica, Jachthaven, Schiermonnikoog, 24 oktober 2025 (Wouter van der Ham)

Over zee bleven het gehele weekend leuke soorten vliegen. Zaterdag de 25e vlogen er één Rosse Franjepoot, twee Kleine Alken en een Noordse Pijlstormvogel. Op zondag vlogen er nog zeven Kleine Alken over de Noordzee en de Waddenzee. Ook vloog er een vogel door de Banckspolder die vlak voor enkele waarnemers werd gepakt door een Slechtvalk! Langs de Marlijn vlogen nog twee Vaal Stormvogeltjes en er werd door enkelen een Stormvogeltje gezien. Toen alle Toxic Trash-gangers van het eiland af waren, vloog er op maandag 27 oktober nog genoeg over zee. Niet minder dan 17 Kleine Alken, vijf Rosse Franjepoten, twee IJsduikers, acht Vaal Stormvogeltjes en een Stormvogeltje kwamen langs de Marlijn. Op de 30e werd er nog een Kleine Alk en een IJsduiker gezien. Ook werden de zeetrektellers op deze dag beloond met een geweldige show van een Bultrug!

In november bleef het leuk vogelen. Op 1 november werd een Bruine Boszanger gevangen op de ringbaan. Ook vloog een Kraanvogel die dag rond op het eiland en zat zelfs even kort ter plaatse in de Banckspolder. De volgende dag vloog weer een Kleine Alk langs de Marlijn. In deze maand werden er door heel het land veel Humes Bladkoningen gezien. Veel vogelaars op het eiland hadden hier dus ook hun zinnen op gezet, maar deze bleef helaas uit. Wel zat er op 7 november een goed meewerkende Pallas Boszanger bij de Kooiplas. Op 8 november zat er een Siberische Boompieper ter plaatse bij ‘het’ abelenbosje in de Kobbeduinen.

Siberische Boompieper Anthus hodgsoni, Kobbeduinen, Schiermonnikoog, 8 november 2025 (Andre-Willem Faber)

Bij Klein Zwitserland werd op dezelfde dag een vrouwtje Kleine Bonte Specht gevonden! Deze keer werkte de vogel wel mee en konden een aantal fanatieke Schier-lijsters de vogel mooi zien. Het is goed mogelijk dat het om dezelfde vogel ging als van oktober. Er werden in deze maand veel Siberische Tjiftjaffen gezien. Op de ochtend van 20 november zaten er niet minder dan zeven exemplaren rond de Westerplas. Ook zaten er nog steeds meerdere Taigaboomkruipers op het eiland. Op 25 november vloog nog een late Pallas Boszanger in de netten van de ringbaan.

In december werd het rustiger, met op 2 december een IJsduiker ter plaatse voor de Marlijn en op 3 december een IJseend ter plaatse in de baai voor het Badstrand. De vogel heeft daar waarschijnlijk heel december gezeten, aangezien er op 28 december wéér een IJseend gezien werd op dezelfde plek. Zoals eerder benoemd was er op 28 december nog een Taigaboomkruiper gezien, deze vogel zat in Klein Zwitserland.

Samenvatting

Al met al was het dus een prima vogeljaar voor Schiermonnikoog met twee nieuwe soorten voor de eilandlijst: Pacifische Parelduiker en (twee gevallen van) Iberische Tjiftjaf! ‘Honourable mentions’ zijn natuurlijk (indien aanvaard) de tweede Koningseider, de tweede en derde Amerikaanse Goudplevier, de vijfde Roodkopklauwier en de zesde (en mogelijk zevende) Kleine Bonte Specht! We kijken uit naar weer een mooi vogeljaar in 2026!

Met dank aan: Diedert Koppenol, Wouter Monster, Andre-Willem Faber, Joep Duijvestijn, Marijn van Oss, Jasper van den Nouland, Martijn Verdoes, Wouter Gathier, Martijn Bunskoek en Lenn van de Zande, voor hun hulp bij het samenstellen van dit verslag en/of het aanleveren van foto's ter illustraties.