Dag van ontdekking

Zaterdag 13 december besloten we (Tim Schipper en Thomas Avila Lutke Schipholt) een rondje te fietsen op het eiland. Het zou rustig weer worden: bijna windstil, met een zonnetje. Daarom leek het ons een goed idee om over de Waddenzee te kijken. Tijdens het bespreken van het plan werd er al wat ‘voorzichtig’ gefantaseerd: “dan pakken we een mooie Kortbekzeekoet”, “Zwarte Zeekoet zou ook al erg lekker zijn”. De Waddenzee hebben we die dag echter niet gezien…

Om 09:10 fietsen we vanuit Den Burg richting het zuiden. Het plan was om vanaf de NIOZ-haven naar het noorden te fietsen en onderweg regelmatig de Waddenzee af te scannen. Net buiten Den Burg zien we al wat Graspiepers op de akkers en een groep Groenlingen op één van de erven langs de Pontweg.

Om 09:31 fietsen we net ten zuiden van de Amaliaweg. Terwijl we wat bijpraten, kijkt Tim rechts van zich, richting een haag aan de rand van een woonerf. Bovenin zit een zangvogel, waarvan het postuur al wat doet denken aan een gors, maar meer dan gokken is nog niet mogelijk. We stoppen en Tim kijkt naar de vogel in de volle verwachting een Rietgors te zien; of misschien niet eens een gors. Zodra de vogel in beeld verschijnt, schiet de adrenaline omhoog. Met wat gesputter komt eruit: “Wat is deze gors?”

Maskergors Emberiza spodocephala, Texel, 13 december 2025 (Tim Schipper)

We beginnen direct met foto’s maken. Bij het inzoomen slaat de paniek pas echt toe: “Dit is toch een Maskergors?”. Wat direct opvalt, is de overwegend grijze kop, met slechts een zwak contrasterende wenkbrauw en een veel helderdere mondstreep. Ook is er aan de basis van de ondersnavel een duidelijk licht gebied te zien. Met bibberende handen probeert Tim zo snel mogelijk een ‘bocje’ in ons appgroepje te sturen, gevolgd door snelle berichtjes: “Jongens help”, “volgens mij hebben Avila en ik een mago”, direct gevolgd door een ongeduldige “Bevestiging iemand?” en “We zijn een beetje in paniek”. Daan van der Hoeven reageert als eerste: ‘Holy shit, volgens mij is dit er wel één.’

We kijken nog één keer kort naar de foto’s en besluiten dat het inderdaad om een Maskergors moet gaan. Zo’n vijf minuten na de ontdekking sturen we snel een bericht in de Texel Signal-groep en een piepje via DBA. De vogel is inmiddels vlak voor ons de vegetatie van de akker ingevlogen en uit beeld geraakt. Daarbij horen we driemaal een nattig, bijna mechanisch tikje. Na het doorgeven komt de vogel vermoedelijk weer vanuit de tuin aan en duikt opnieuw voor ons de vegetatie in.

De eerste Texelaars en toevallige gasten arriveren snel. Ongeveer twintig minuten later vliegt de vogel de akker uit, roept eenmaal en duikt vervolgens de tuin in. Daar heeft Han Zevenhuizen de vogel snel in beeld en zien alle aanwezigen hem kort maar redelijk goed; steeds vrij en bovenin zittend, om vervolgens snel verder naar achteren uit beeld te raken.

De eerste twitchers

Even voor 11 uur ziet Koen Stork de vogel kort vanaf het karrepad, helemaal aan de achterkant van de tuin. De mensen aan de wegkant zien daarna een gors-achtige vogel uit die hoek wegvliegen, die pas na enkele honderden meters op de akkers neerstrijkt. De verwachting was dat de vogel binding met de tuin zou houden en die dag nog wel terug zou komen, maar het tegendeel bleek waar. Er volgde geen enkele waarneming meer die dag, een teleurstelling voor de ongeveer 200 twitchers van het vasteland.

Maskergors Emberiza spodocephala, Texel, 13 december 2025 (Thomas Avila Lutke Schipholt)

Dag twee

Om half negen komen we (Tim Langerak en ik, Tim Schipper) aan op de plek, al zijn we zeker niet de eersten. Ik rij eerst nog snel naar de boot om Pim Rijk en Hugo Wieleman op te pikken, waarna we aansluiten bij zo’n 30 mensen die hun geluk beproeven. Het is duidelijk dat het weer is omgeslagen. Waar het gisteren nog zonnig en windstil was, is het nu bewolkt en winderig. De moed zakt al snel in de schoenen. We lopen nog even naar een ander erf en moeten toegeven dat het allemaal wel erg kansloos voelt. Toch blijven we nog wat rondhangen bij de oude plek.

Op een gegeven moment staan Diederik Kok, Pim Rijk en ik een beetje slap te ouwehoeren over warmtebeeldkijkers, als er achter ons een vrij harde en regelmatige tik klinkt. Ook iets verderop, onder andere door Gert Ottens, wordt dit opgemerkt: “tapen jullie nou?” Dat was zeker niet het geval. Echt goed hebben we het echter niet gehoord en een Zanglijster lijkt ons op dat moment ook nog een optie.

Pim en ik lopen naar de voorkant en opnieuw horen we een paar keer dezelfde tik. Pim ziet al snel iets schieten waar hij direct op aanslaat: “eehm, deze had wel witte staartzijden.”. Hij zet een paar stappen en ziet de vogel ineens zitten, gevolgd door een snelle verzameling van alle aanwezigen. We horen de vogel nog steeds roepen en op een gegeven moment vliegt hij over ons heen de weg over: “dat was ’m!”. Aan de andere kant van de weg stellen we ons op voor een tape-sessie, met hulp van de warmtekijker van Diederik. Op zang volgt weinig reactie, maar zodra we Witoogvireo afspelen, beweegt de vogel zich direct naar voren.

Maskergors Emberiza spodocephala, Texel, 14 december 2025 (Diederik Kok)

Rond 10:15 spelen we de roep af en dat resulteert in een ware show: de vogel komt helemaal naar voren uit het struikgewas en laat zich minutenlang fenomenaal zien. De ongeveer 150 twitchers die (wederom) vanaf het vasteland komen, hebben wat geduld nodig, maar even voor 14:00 komt het goede nieuws dat de vogel weer wordt waargenomen. Hij is vrij beweeglijk en laat zich veel horen. De laatste melding komt van vlak voor het donker. Ook op maandag werd de vogel weer gezien.

De ochtendgroep van 14 december

Determinatie, leeftijd en geslacht

De determinatie (tov andere gorzen) is relatief eenvoudig op basis van een combinatie van kenmerken:

• Tweekleurige snavel, met een roze basis van de ondersnavel
• Lichte mondstreep als helderste deel van de kop
• Grijze achternek
• Bruingrijze kleine dekveren
• Brede witte wig op de één na binnenste staartpennen (T5)

Ook de roep is kenmerkend: een opvallende, bijna mechanische ‘tik’, die op gehoor intermediair overkomt tussen Dwerggors/Bosgors en Zanglijster.

Maskergors Emberiza spodocephala, ID-compilatie door Tim Schipper

De leeftijds- en geslachtsbepaling van Maskergors kan uitdagend zijn, maar dankzij de goede foto’s van deze vogel lijkt dit in dit geval zeker mogelijk. Vanwege de overlap tussen vooral eerste-kalenderjaar mannetjes en adulte vrouwtjes is het normaal gesproken verstandig om eerst de leeftijd te bepalen en pas daarna het geslacht. Bij deze vogel wordt het geslacht echter al vrij direct als man weggegeven door de grijze, deels al geruide en doorkomende (dus in actieve rui zijnde) teugel en deel van de wangveren.

Daarnaast zijn er meerdere aanwijzingen in de richting van een man: de bruine (niet zwarte) zijkruinstrepen in contrast met de grijze middenkruinstreep, de streping op de onderdelen die zich vooral tot de flanken beperkt waardoor de gele tint in het centrum van de buik meer doorschemert, de brede grijze band in de achternek, de overall vooral grijs ogende kop en grijze tint op de borst.

Uitgaande van een man kan het vervolgens alleen nog om een eerste-kalenderjaar vogel gaan. Dit blijkt onder andere uit de nog vrouw-type oorstreek en streping op de borst. Ook de staart wijst op een eerste-kalenderjaar, met puntige toppen, vooral zichtbaar op de binnenste staartpennen, en een opvallende mate van slijtage aan de staartpunten. Alles bij elkaar genomen biedt deze combinatie van kenmerken voldoende zekerheid om deze vogel te determineren als een eerste-kalenderjaar man.

Influx in Europa

De waarneming sluit aan op een duidelijk influx van Maskergorzen die zich dit najaar voordeed in West-Europa. Na 4 ringvangsten: Vinkenbaan Westenschouwen (31 oktober), AW-duinen (5, 10 november) en Castricum (12 november); en een langstrekkend ex bij Westenschouwen (5 november), is dit al het 6e geval van Nederland dit jaar. Tot nu toe werden in Europa in totaal 21 individuen vastgesteld, met in andere landen waarnemingen in Groot-Brittannië (7), Frankrijk (3), Noorwegen (3), België (1) en Zweden (1). Het totaal aantal gevallen van Maskergors in Nederland komt nu op 10, waarvan dit de tweede veldwaarneming en eerste twitchbare is.

Dank aan…

Tot slot willen we onze grote dank uitspreken aan de zeer vriendelijke en geduldige bewoners van het erf waar de vogel zich veel ophoudt. In samenspraak en overleg met het bestuur zullen we zeker een teken van waardering overbrengen namens Dutch Birding. Daarnaast bedanken we iedereen voor het meewerken aan de gegeven instructies, alle felicitaties, de mooie foto’s om van na te genieten en natuurlijk de gezelligheid. In het bijzonder willen we Magnus Hellström en Jochem Verweij bedanken voor het meekijken naar de leeftijds- en geslachtsbepaling.

De ontdekkers, links Thomas Avila Lutke Schipholt en rechts Tim Schipper

De bewoners van het huis van 'de' Maskergorstuin hebben van Dutch Birding een taart, bier en voor een winter aan vogelvoer gekregen vandaag (17 december 2025).

Tim Schipper & Thomas Avila Lutke Schipholt